Nřtt Magma Ý pÝpunum e­a samhengi hlutanna

Um vatnsveitur sveitarstjˇrna ß ═slandi gilda g÷llu­ og hŠttuleg l÷g. (2004 nr. 32 7. maÝ). Ver­ur hÚr raki­ af hverju ■au eru hŠttuleg og af hverju ■au bjˇ­a heim hŠttu ß nřjum OR-REI hneykslum og ÷­rum og stŠrri Magma-mßlum. Ůa­ er ekki sÝst Ý tengslum vi­ EES-l÷ggj÷f og hin nřju ■jˇnustul÷g sem a­ hŠtta skapast ß a­ ═slendingar missi t÷kin ß okkar helstu nßtt˙ruau­lind, vatninu.

SveitarfÚlag mß Ý fyrsta lagi, samkvŠmt l÷gunum, setja sÚrstaka stjˇrn yfir vatnsveituna og daglegan rekstur. Ůa­ fjarlŠgir sveitarstjˇrnarmenn, bŠ­i hva­ ßbyrg­, innsřn og kunnßttu ß rekstri vatnsveitunnar. Ůa­ ver­a til sjßlfstŠ­ar stjˇrnir sem gŠtu freistast til taka ßkvar­anir umfram sitt valdsvi­, sbr. Orkuveitu ReykjavÝkur. Ůa­ kitlar slÝka stjˇrnendur a­ hugsa til ■ess a­ ver­a bossar Ý hlutafÚlagi, me­ skerta upplřsingarskyldu og ■Šgilegra rekstarumhverfi, meiri laun og bˇnusa.
Ůa­ ■rřstir ■vÝ ß heimildina til a­ stofna hlutafÚlag. Fjßrskortur sveitarfÚlagsins, hÚgˇmagirnd og von um persˇnulegan ßvinning stjˇrnenda fyrirtŠkisins gerir ■a­ sÝ­an lÝklegt a­ utana­komandi ôfjßrfestumö, hvort sem ■eir eru erlendir e­a innlendir, ver­ur teki­ fagnandi. Hafi ■a­ ekki ■egar veri­ gert, mun sveitarfÚlagi­ geta nřtt sÚr heimild til a­ selja eignir sveitarfÚlagsins Ý vatnsveitunni og til a­ framselja til hlutafÚlags einkarÚtt ■ann sem sveitarfÚlag hefur ß vatnsveitunni til allt a­ 65 ßra. A­ ■eim tÝma li­num hefur hlutafÚlagi­ forgangsrÚtt til a­ framlengja einkarÚttinn um ÷nnur 65 ßr.

HvenŠr koma hßkarlarnir?
Einhverjir kunna a­ segja ■etta rugl og ■a­ sÚ alls enginn ßhugi ß eigum sveitarfÚlaga, hvorki me­al innlendra e­a erlendra fjßrfesta, eins og dŠmin sanna. En spurning sem vaknar er; ef ■a­ var ekki Štlun stjˇrnvalda a­ opna ß ■essa m÷guleika og selja vatnveitur ß marka­i, af hverju eru l÷gin ■ß svona eins og ■au eru? Af hverju ■urfti BSRB a­ berjast me­ kjafti og klˇm fyrir a­ hlutafÚl÷gin sem l÷gin heimila a­ stofnu­ ver­i um vatnveiturnar, fŠru ekki a­ ÷llu leyti ß marka­ eins og var Štlunin, heldur yr­u ■au a­ vera Ý meirihluta eigu opinberra a­ila? Hva­ var­ar svo ßhuga fjßrfesta og ■ß kannski helst al■jˇ­legra fjßrfestingar- og vatnsfyrirtŠkja eins og Suez, a­ ■ß er ■etta a­ mÝnu mati ekki spurning um hvort ■au komi, heldur hvenŠr. Reynslan sřnir a­ al■jˇ­leg vatnsfyrirtŠki hafa ß seinni ßrum haft aukin ßhuga ß a­ koma sÚr fyrir ß ô■rˇu­umö m÷rku­um. HvenŠr koma ■au? HvenŠr kveikja ■au ß perunni a­ ■au geta eignast 49% allra vatnsrÚttinda vatnveitnanna ß ═slandi fyrir slikk? Og me­ Ý kaupunum fylgir st÷ndugur hˇpur 315 ■˙sund ═slendinga sem eiga ekki Ý ÷nnur h˙s a­ venda? Byggingarnar, r÷rin, marka­urinn, veitukerfin, rukkunarkerfin, ■etta er allt falt fyrir smßaura ß gˇ­u gengi.

Eitt leyfi er nˇg...
Kannski finnst einhverjum miki­ upp Ý sig teki­ og telja a­ jafnvel ■ˇ a­ svo ˇlÝklega tŠkist til a­ eitthvert eitt ŠvintřrafyrirtŠki reyndi kannski fyrir sÚr, ■ß vŠri ˇraunhŠft a­ tala um a­ vatnsveitur landsins sÚu Ý hŠttu. Ůa­ er ■ˇ ekki jafn fjarlŠgt og gŠti virst. Ef a­ al■jˇ­legu vatnsfyrirtŠki teldi sÚr hagstŠtt a­ geta flagga­ ■vÝ ß m÷rku­um og auglřsinga-pÚsum, a­ ■a­ hef­i ß lager helming vatns ß ═slandi, ■ess hreinasta og besta sem finnst Ý heiminum, ■ß er ekkert til ■ess a­ stoppa ■a­ nema veikur vilji fjßrvana sveitarstjˇrnarmanna. N˙ ■egar b˙i­ ver­ur a­ innlei­a ■jˇnustutilskipun ESB, me­ nřjum l÷gum um ■jˇnustuvi­skipti, ■ß hefur erlent ■jˇnustufyrirtŠki sem fengi­ hefur leyfi til rekstar vatnsveitu Ý hlutafÚlagaformi Ý einu sveitarfÚlagi, leyfi til sambŠrilegs rekstrar um allt land.* Fjßrfestirinn ■arf bara a­ nß samkomulagi vi­ vi­komandi sveitarfÚl÷g um kaup ß hlutafÚ ľ og ■a­ er fjßrmagn sem sveitarfÚl÷g eru alltaf Ý ■÷rf fyrir.

(*═ athugasemdum vi­ l÷g um ■jˇnustuvi­skipti segir m.a.: ôMe­ l÷gunum er ekki hrˇfla­ vi­ ■vÝ hver veiti leyfi ß tilteknu svŠ­i en sveitarfÚl÷g veita t.d. margs konar leyfi innan sÝns landsvŠ­is. S˙ sta­reynd a­ leyfisveiting liggur hjß einst÷kum sveitarfÚl÷gum er hins vegar ein og sÚr ekki nŠg r÷ksemd fyrir ■vÝ a­ leyfi sÚ takmarka­ vi­ ßkve­i­ landsvŠ­i. Ef eitt l÷gbŠrt yfirvald, t.d. sveitarfÚlag, hefur veitt ■jˇnustuveitanda leyfi er ■vÝ meginreglan s˙ a­ ÷nnur l÷gbŠr yfirv÷ld ver­a einnig a­ vi­urkenna leyfi­ og ■jˇnustuveitandi ß ■vÝ ekki, me­ r÷kstuddum undantekningum ■ˇ, a­ ■urfa a­ sŠkja aftur um leyfi vilji hann veita s÷mu ■jˇnustu ß ÷llu ═slandi. Me­ ■essu ßkvŠ­i er innleidd 4. mgr. 10. gr. ■jˇnustutilskipunarinnar.ö)

Er vatni­ marka­svara?
Hva­ var­ar sÝ­an ■ß vŠntanlegu mˇtbßru a­ ■etta sÚ n˙ klßrlega bull, opinber ■jˇnusta sÚ undanskilin ßkvŠ­um ■jˇnustutilskipunarinnar og ■vÝ falli vatnsveitur sveitarfÚlaga ekki undir nř l÷g um ■jˇnustu, ■ß er ■vÝ til a­ svara a­ ■a­ er ˙t af fyrir sig rÚtt ľ svo langt sem ■a­ nŠr. ŮvÝ hÚr er hins vegar ekki lengur um a­ rŠ­a hreinan rekstur sveitarfÚlagsins, ■egar ■a­ hefur selt bŠ­i tŠki og tˇl og einkarÚtt til sÚrstaks hlutafÚlags. Ůa­ hlutafÚlag er eins og hvert anna­, nema a­ svo vill til a­ sveitarfÚlag ß ■ar hlutabrÚf. Ůa­ mß jafnvel fŠra r÷k fyrir ■vÝ a­ ■etta fyrirtŠki sÚ ß marka­i.

AndstŠ­ingar einkavŠ­ingar almanna■jˇnustunnar hafa l÷ngum haldi­ ■vÝ fram a­ hÚr sÚ ekki um raunverulegan marka­ a­ rŠ­a, ■ar sem ■a­ sÚ ekki raunhŠft a­ leggja margar vatnslei­slur Ý hvert h˙s og Ýb˙ar ■ess skr˙fa svo frß og fyrir eftir ■vÝ sem ■au skipta um vatnsveitu. A­ vatnsveitur sÚu ■a­ sem kallast nßttulegur einokunarmarka­ur og ■vÝ vŠri ■a­ vitlausasta sem hŠgt sÚ a­ gera a­ selja ■Šr til einkafyrirtŠkja ■vÝ ■Šr sŠtu ■au Ý einokunaa­st÷­u.

Marka­ssinnar ESB og vÝ­ar hafa hins vegar gengi­ hart fram Ý ■vÝ a­ ôskapa marka­ö me­ ■vÝ a­ einkavŠ­a vatnsveiturnar og ver­ur ■eim ■vÝ vŠntanlega ekki skotaskuld ˙r a­ finna marka­sr÷ksemdirnar. ôVatn er or­in s÷luvara, sveitarfÚl÷g hafa fari­ me­ vatnveitur ß marka­, ■au hafa gefi­ defacto frß sÚr einkarÚttindin... ô H˙n ver­ur Ý ÷llu falli ekki gefin fyrirfram ni­ursta­an, ■egar Evrˇpudˇmsstˇllinn tekur fyrir fyrstu kŠruna fyrir frß ═slandi og ß ■etta ver­ur lßti­ reyna. Hafi eitt e­a tvo stˇrfyrirtŠki komi­ sÚr fyrir ß marka­inum, en ■etta jafnvel enn lÝklegra. Ůa­ er ■vÝ fßtt sem st÷­var r÷­ af nřjum Magma-mßlum Ý vatnveitugeiranum.

Meirihlutaeign einkaa­ila ß vatnsveitum m÷guleiki?

Ůa­ er svo einnig spurning hvort svona erlent vatnsfyrirtŠki geti ekki nß­ meirihluta Ý vatnsveitu ß ═slandi. Ůrßtt fyrir ôBSRB-ßkvŠ­i­ö um a­ stofnun e­a fÚlag sem a­ sveitarstjˇrn felur skyldur sÝnar og rÚttindi var­andi vatnsveitur, ver­i a­ vera a­ meiri hluta er Ý eigu rÝkis og/e­a sveitarfÚlaga. Ůa­ fer vŠntanlega eftir ■vÝ hvernig l÷gin ver­a t˙lku­, en samkvŠmt 3.gr. vatnveitulaganna er sveitarstjˇrnum heimilt a­ leggja og reka sameiginlega vatnsveitu. Ef a­ sveitarfÚlag A ß vatnsveitu a­ 51% ß mˇti 49% hlut fyrirtŠkisins X og ■a­ sama fyrirtŠki X ß einnig 49% hlut Ý vatnsveitu nßgrannasveitarfÚlagsins B og sveitarfÚl÷gin A og B ßkve­a a­ reka vatnsveituna sameiginlega ľ ■ß er fyrirtŠki­ X augljˇslega komi­ Ý meirihlutaa­st÷­u. HÚr vŠri vissulega veri­ a­ fara ß svig vi­ ■a­ sem vir­ist laganna hljˇ­an, en anna­ eins hefur j˙ gerst. Og ■vÝ mß ekki gleyma a­ ■a­ er EFTA-dˇmstˇllinn e­a Evrˇpudˇmstˇllinn sem munu hafa sÝ­asta or­i­ Ý slÝkum t˙lkunum, ver­i mßlum vÝsa­ Ý ■ann farveg.

Vatn er ekki vatn ß ═slandi

Hva­ tekur ■a­ slÝkt erlent fyrirtŠki langan tÝma a­ fara a­ leita a­ lei­um til a­ bŠta vi­ fjßrfestingar sÝnar og auka ar­inn ß fjßrfestingunni? ═slenskar vatnsveitur lÝkt og a­rar vatnsveitur b˙a a­ ßtthagabundnum og ■vÝ traustum vi­skiptavinum. ŮvÝ er alltaf ôsvigr˙m til hŠkkanaö upp a­ ■vÝ hßmarki sem l÷gin segja til um (0,5% af fasteignamati vi­komandi fasteignar) En svo mß alltaf b˙ast vi­ stˇrfelldum vatns˙tflutningi og me­fylgjandi landakaupum. Ůa­ vatn ver­ur ekki sˇtt Ý yfirbor­svatn heldur grunnvatn. Ůa­ ■ř­ir hins vegar a­ allt ■a­ vatn er hß­ eignarrÚtti, ■vÝ grunnvatn er, samkvŠmt hugmyndum lagasmi­a laga um au­lindir Ý j÷r­u, alveg ˇhß­ ÷­ru vatni. Telja mß vÝst a­ grunnvatn og yfirbor­svatn sÚ hvergi tali­ til ˇlÝkra efna me­ jafnskÝrum hŠtti og Ý Ýslenskum l÷gum. Ůessi ˇlÝku og vŠntanlega ˇtengdu efni ver­skulda hvort sÝna l÷ggj÷fina og um ■au gilda ˇlÝkar rÚttarheimildir.

    á

Svikin Ý vatnamßlinu

Erum vi­ ■ß komin a­ hinni nřju vatnal÷gum, en afgrei­sla ■eirra er a­ mÝnu mati stŠrsti skandall sem n˙verandi rÝkisstjˇrn hefur gert sig seka um. Samfylkingin, undir forystu KatrÝnar J˙lÝusardˇttur i­na­arrß­herra, lag­i fram nřtt vatnafrumvarp og fÚkk sam■ykkt sem l÷g, sem svÝkur allt ■a­ sem flokkurinn tala­i fyrir Ý umrŠ­um ß Al■ingi, ■egar Valger­ur Sverrisdˇttir lag­i fram sitt einkavŠ­ingarfrumvarp um vatn 2006. Me­ afgrei­slu nřrra vatnalaga skilur ôvinstri stjˇrninö allt grunnvatn og ■ar me­ drykkjarvatn eftir Ý einkaeigu landeiganda! NßkvŠmlega ■a­ sem barist var gegn Ý lengstu umrŠ­ulotu sem fram hefur fari­ ß Al■ingi, ■egar rÝkisstjˇrnarflokkarnir b÷r­ust gegn vatnalagafrumvarpi Valger­ar.

Eini rß­herrann sem beitti sÚr gegn ■essu nřja frumvarpi var Ígmundur Jˇnasson og nß­i hann a­ ■vinga Ý gegn lofor­ Ý rÝkisstjˇrninni um uppt÷ku au­lindalaganna frß 1998. Ůa­ lofor­ er hins vegar mj÷g lo­i­ og lÝtill ßhugi vir­ist ß efndum. ┴ me­an a­ ■a­ er ekki efnt og allt grunnvatn, ■a­an sem 98% drykkjarvatns landsmanna kemur, er Ý einkaeigu landeiganda, tala Úg ˇhika­ um svik rÝkisstjˇrnarinnar Ý vatnamßlinu.

Samhengi hlutanna

Ůegar ■essi l÷g koma saman; vatnveitul÷gin sem a­ gefa sveitarstjˇrnum heimildir til a­ selja vatnveitur og einkarÚtt ß ■eim Ý hendur fyrirtŠkja me­ ■eim hŠtti sem hÚr hefur veri­ greint frß, EES-l÷ggj÷fin sem leyfir EES skrß­um fyrirtŠkjum starfrŠkslu hÚr ß landi; nřju ■jˇnustul÷gin sem opna ß a­ erlend fyrirtŠki hafa leyfi til a­ slß sÚr ni­ur um allt land, svo fremi ■au fß leyfi ß einum sta­ og svo nřju vatnal÷gin, sem gefa landeigendum heimildir til a­ nřta grunnvatn til stˇrfellds vatns˙tflutnings og i­na­arnota ľ ■ß ver­ur fßtt um varnir ■egar hßkarlar ß bor­ vi­ Suez hugsa sÚr til hreyfings ß ═slandi. Nßtt˙ruau­lindin vatn ß ═slandi er ■vÝ Ý mikilli hŠttu ß a­ ver­a a­ marka­sv÷ru erlendra stˇrfyrirtŠkja. HÚr ber n˙verandi rÝkisstjˇrn mikla ßbyrg­ ľ og ■a­ er hennar a­ breyta l÷gum um vatnsveitur og hinum nřju vatnal÷gum hi­ fyrsta.

-phh


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 Smßmynd: Ëmar Geirsson

Takk kŠrlega fyrir stˇrfrˇ­lega grein.

Kve­ja a­ austan.

Ëmar Geirsson, 6.3.2012 kl. 15:23

2 Smßmynd: ESB og almannahagur

Takk s÷mulei­is Ëmar! ╔g mun skrifa meira um ■essi mßl, ■.e. samspil innlendrar l÷ggjafar og ESB-l÷ggjafar, ■vÝ ˙tkoman er oft ÷nnur og hŠttulegri en menn gera sÚr grein fyrir.

ESB og almannahagur, 7.3.2012 kl. 10:44

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband