Lř­rŠ­i­ og hi­ smßa letur ESB e­a ßlitsger­ um frumvarp til laga um ■jˇnustuvi­skipti

Undir lok ßrs 2010 og Ý ßrsbyrjun 2011ávann undirrita­ur a­ ßlitsger­ um fyrirliggjandi frumvarp um ■jˇnustuvi­skipti, sem Štla­ var a­ innlei­a hina umdeildu ■jˇnustutilskipun. ═ ßlitsger­inni var leitast vi­ a­ meta ßhrif frumvarpsins ôß getu stjˇrnvalda til a­ beita lř­rŠ­islega fengnu umbo­i sÝnu til a­ hafa ßhrif ß uppbygginu samfÚlagsins. HÚr ver­ur fyrst og fremst liti­ til m÷gulegra ßhrifa lagasetningarinnar ß hina opinberu almanna■jˇnustu, en einnig liti­ til ■eirra ßhrifa sem l÷gin hafa ß stjˇrnunargetu stjˇrnvalda ß hinum almenna marka­i. HÚr er me­ ÷­rum or­um reynt a­ leggja mat ß frumvarpi­ ˙t frß lř­rŠ­islegu sjˇnarhorni.ö ═ ßlitsger­inni lag­i Úg til ôbreytingar ß l÷gunum sem eiga a­ tryggja a­ svigr˙m stjˇrnvalda sÚ sem mest og um lei­ a­ lř­rŠ­islegur rÚttur borgaranna til a­ hafa ßhrif ß uppbyggingu ■jˇ­fÚlagsins sker­ist sem minnst.ö Ůar sem Úg tel a­ me­ lestri ßlitsger­arinnar veitist ßgŠt innsřn inn Ý l÷gin um ■jˇnustuvi­skipti, og ekki sÝst hvernig ôsmßa letri­ö (sem enginn nennir a­ lesa) hefur ßhrif ß hina stˇru samfÚlagslegu drŠtti ■ß ßkva­ Úg a­ birta ßlitsger­ina Ý heild. (Til greina kemur a­ birta sÝ­an vi­br÷g­ Efnahags- og vi­skiptarß­uneytisins, en rß­uneyti­ taldi ßlitsger­ina ômj÷g gagnlega.ö ═ sv÷rum rß­uneytisins birtist hins vegar einnig, me­ skÝrum hŠtti, ˇttinn vi­ a­ ganga Ý berh÷gg vi­ ■a­ sem tali­ er ESB ■ˇknanlegt. ) ═ ßlitsger­inni eru einnig reifa­ar hugmyndir um setningu rammalaga um almanna■jˇnustu og fŠr­ r÷k fyrir nau­syn ■eirra til a­ verja hi­ norrŠna velfer­armˇdel sem vi­ h÷fum b˙i­ vi­. Nßnar ver­ur fjalla­ um ■Šr hugmyndir sÝ­ar.

┴litsger­ um frumvarp til laga um ■jˇnustuvi­skipti

Unnin fyrir Ígmund Jˇnasson, innanrÝkisrß­herra

Jan˙ar 2011

H÷fundur Pßll H. Hannesson, fÚlagsfrŠ­ingur og bla­ama­ur ß ôNotat ľ magsin om demokrati og Europa.ö Bla­i­ er sta­sett Ý Kaupmannah÷fn og fjallar um mßlefni ESB.

Efnisyfirlit

Formßli bls. 3

Saga ■jˇnustutilskipunarinnar bls. 4

Efnist÷k skřrslunnar bls. 5

Um innlei­ingu tilskipana bls. 5

Innlei­ing ■jˇnustutilskipunarinnar bls. 5

┴hrif tilskipunarinnar eru vÝ­tŠkari en lesa mß Ý lagafrumvarpinu bls. 6

Lagakerfi­ fÝnkembt og breytingar ger­ar eftir forskrift ESB bls. 7

Er ■egar b˙i­ a­ ôafmß ˇsamrřmanleg skilyr­iö leyfisveitinga? bls. 8

FÚlags■jˇnusta og heilbrig­is■jˇnusta undanskilin ľ og ■ˇ... bls. 8

Hva­a fÚlags■jˇnusta? Bls. 8

Hva­a hluti heilbrig­iskerfisins telst heilbrig­iskerfi skv. skilningi ESB? Bls. 9

═slensk skilgreining ß almanna■jˇnustunni samsvarar ekki skilgreiningum ESB bls. 10

Um rammal÷ggj÷f um almanna■jˇnustu bls. 11

Dr÷g a­ l÷gum um opinbera almanna■jˇnustu bls. 12

Um brřna almannahagsmuni bls. 14

Upprunalandsreglan enn vi­ lř­i bls. 15

RafrŠn mßlsme­fer­ bls. 16

Lokaor­ bls. 16

═tarefni bls. 18 - 22

Formßli

Ůjˇnustutilskipun ESB, sem n˙ er veri­ a­ innlei­a me­ ■eim l÷gum um ■jˇnustu sem hÚr ver­a ger­ a­ umtalsefni er s˙ tilskipun ESB sem vaki­ hefur h÷r­ust vi­br÷g­ Ý seinni tÝ­. Kemur ■a­ annars vegar til vegna upphaflegra efnisßkvŠ­a og rˇttŠkra aflei­inga ■eirra og hins vegar vegna ■ess hversu umfangsmikil ßhrif hennar geta or­i­. ═ ■rˇa­ri rÝkjum er allt a­ 70% efnahagslÝfs settur undir hatt ■jˇnustu og sß hlutur fer vŠntanlega vaxandi, ekki sÝst vegna sÝaukinnar tilhneigingar til a­ endurskilgreina řmsa atvinnustarfsemi og flokka hana sem ■jˇnustu. Eftir h÷r­ ßt÷k sem stˇ­u Ý hartnŠr ■rj˙ ßr, nß­ust loks lyktir Ý mßli­ Ý lok ßrs 2006. Og ■ˇ svo ˇhŠtt sÚ a­ fullyr­a a­ fßir hafi veri­ sßttir me­ ■ß ■jˇnustutilskipun sem skrifa­ var undir, reyndu a­ilar hver fyrir sig a­ sjßlfs÷g­u a­ gera sinn hlut Ý herna­inum sem mestan og margir ur­u til a­ hrˇsa sigri ■ˇ ˙r sitt hvorum herb˙­um kŠmu.

ŮŠr siguryfirlřsingar sem ■ß voru gefnar hafa sÝ­an a­ sjßlfs÷g­u ekkert a­ gera me­ raunveruleika ■jˇnustutilskipunarinnar og hver ßhrif hennar eru e­a rÚttara sagt, geta or­i­. ╔g segi ôgeta or­i­ö vegna ■ess a­ ■a­ er einkenni ß tilskipunni a­ h˙n er ekki au­veld Ý t˙lkun og ■vÝ ekki au­sÚ­ hver ßhrif hennar endnalega ver­a. Ůar munu nokkrir megin■Šttir skipta mßli:

  • ═ fyrsta lagi skiptir ■a­ mßli hvernig ■jˇnustutilskipunin er innleidd, bŠ­i Ý l÷g og reglur en einnig hva­a ôru­ningsßhrifö h˙n mun hafa ß ■au l÷g sem fyrir er Ý vi­komandi landi. HÚr skiptir pˇlitÝsk sřn og vilji stjˇrnvalda ÷llu mßli um hvort og Ý hva­a ßtt ■a­ svigr˙m sem tilskipunin sjßlf veitir, er nřtt.

  • ═ ÷­ru lagi geta ÷nnur rÝki sem sett eru undir ■jˇnustutilskipunina, gert athugasemdir vi­ ■ann hßtt sem einst÷k rÝki innlei­a tilskipunina.

  • ═ ■ri­ja lagi getur framkvŠmdanefnd ESB skipt sÚr af innlei­ingu einstakra rÝkja og kn˙i­ ß um breytingar.

  • ═ fjˇr­a lagi getur Evrˇpudˇmstˇlinn (European Court of Justice, ECJ) (e­a EFTA-dˇmstˇlinn) annars vegar kve­i­ upp ˙rskur­i ■ess efnis a­ tilskipunin hafi veri­ ranglega innleidd og hins vegar getur ECJ kve­i­ upp dˇma var­andi t˙lkun ß ■eim fj÷lda vafaatri­a sem er a­ finna Ý tilskipuninni og og ■annig kn˙i­ fram annan skilning sem hefur ÷nnur ßhrif en einst÷k rÝki t÷ldu a­ vŠri vi­ lř­i ■egar ■au upphaflega sam■ykktu tilskipunina.

  • ═ fimmta lagi ■ß eru Ý tilskipuninni ßkvŠ­i um endursko­un hennar ß ■riggja ßra fresti sem gefa fŠri ß breytingum ß ßkvŠ­um e­a nřjum ßkvŠ­um.

Saga ■jˇnustutilskipunarinnar

Ůjˇnustutilskipunin, sem upphaflega var l÷g­ fram ßri­ 2004, er li­ur Ý ■eirri markmi­ssetningu Lissabon ߊtlunarinnar frß ßrinu 2000 um a­ gera ESB a­ samkeppnishŠfasta marka­ssvŠ­i heimsins. Um lei­ og lÝta mß ß tilskipunina sem tŠki til a­ koma Ý framkvŠmd einni af h÷fu­kennisetningum ESB um fjˇrfrelsi­, ■.e. frelsi til a­ veita ■jˇnustu ßsamt svok÷llu­u ôsta­festufrelsiö. H˙n ßtti einnig a­ vera praktÝskt tŠki til a­ efla ■jˇnustuvi­skipti milli landa ESB, en ߊtla­ haf­i veri­ ˙t a­ ■au vŠru hlutfallslega mun minni en hlutfall ■jˇnustuvi­skipta Ý hverju landi gŠfi tilefni til a­ Štla.

Ůa­ leikur enginn vafi ß a­ s˙ heimsřn sem var rß­andi ß ■eim tÝma sem ■jˇnustutilskipunin kom fram og hefur haft sterk ßhrif ß alla ger­ hennar, var hugmynd svokalla­rar nřfrjßlshyggju um a­ marka­urinn sÚ um lei­ kjarni samfÚlagsins og lausnin ß vandamßlum ■ess. ŮvÝ var tilskipunin gagnrřnd fyrir a­ megin■ungi hennar lŠgi Ý a­ efla rÚtt fyrirtŠkja og ry­ja um lei­ ˙r vegi ÷llum hindrunum fyrir a­ ■a­ markmi­ nßist. Ůa­ er ˙t af fyrir sig e­lilegt a­ ômarka­urinnö sÚ vi­fang tilskipunarinnar enda eiga ßkvŠ­i hennar a­ beinast a­ ■vÝ a­ leysa vandamßl svonefnds ôinnri marka­arö ESB. Engu a­ sÝ­ur var tilskipunin Ý upphaflegu formi ßkaft gagnrřnd fyrir hugmyndafrŠ­ilega slagsÝ­u. Vi­ undirb˙ning tilskipunarinnar fÚkk ■annig or­i­ ôvi­skiptahindrunö rˇttŠkari og vÝ­fe­mari merkingar en ß­ur og var lßti­ nß yfir ÷ll ■au gildi, l÷g og reglur, samfÚlagshef­ir og uppbygginu samfÚlagsins sem hugsanlega gßtu komi­ Ý veg fyrir hi­ fullkomna frelsi fyrirtŠkjanna. SÝ­an var ôreikna­ ˙tö (sbr. t.d. skřrslu Copenhagen Economics frß 2004 sem unnin var fyrir framkvŠmdastjˇrn ESB) hver efnahagslegur ßvinningur afnßms ■essara vi­skiptahindrana gŠti or­i­ og um lei­ og jßkvŠtt mat var lagt ß ßŠtla­a aukningu ■jˇnustuvi­skipta milli landa. SamkvŠmt ofangreindri skřrslu Copenhagen Economics * myndi ■jˇnustutilskipunin lei­a til ôaukinnar framlei­ni, aukinnar atvinnu, hŠrri launa og lŠkkandi ver­lags.ö FramkvŠmdastjˇrn ESB veifa­i ■essum ôni­urst÷­umö ˇspart ß sÝnum tÝma og ■egar mßlinu haf­i veri­ stillt upp ß ■ennan veg, var ■a­ ekki spurningin hvort, heldur hvernig Štti a­ fara a­. (* http://www.copenhageneconomics.com/Expertise/Trade---Internal-Market/The-EU-Service-Directive-Study.aspx)

Reyndar ur­u vi­br÷g­ evrˇpskrar verkalř­shreyfingar ÷ll ÷nnur og neikvŠ­ari en Štla mŠtti, hafi einhver teki­ framtÝ­armynd framkvŠmdastjˇrnar ESB bˇkstaflega. En ■a­ var ekki a­eins evrˇpsk verkalř­shreyfing sem snerist ÷ndver­ gegn tilskipuninni; vir­uleg fÚl÷g eins og The British Medical Association og ˇtal fÚlagasamt÷k og einstaklingar um ßlfuna ■vera og endilanga, skßru upp her÷r og b÷r­ust af alefli gegn tilskipuninni og hinum řmsu ßkvŠ­um hennar.

Gallar tilskipunarinnar ˙t frß lř­rŠ­islegu sjˇnarmi­i liggja hins vegar Ý tvennu; annars vegar eru ßhrif tilskipunarinnar ■au a­ sterkrar tilhneigingar gŠtir til a­ ˙tfŠra landamŠri hins innri marka­ar og er ■ß seilst inn ß svi­ opinberrar almanna■jˇnustu. Hins vegar takmarka ßkvŠ­i tilskipunarinnar hef­bundinn rÚtt stjˇrnvalda til a­ skipa mßlum gagnvart hinum almenna marka­i. ôFrelsiö marka­arins er auki­ ß kostna­ ôfrelsisö lř­rŠ­islega kj÷rinna stjˇrnvalda til a­ skipa samfÚlagslegum mßlum Ý samrŠmi vi­ vilja kjˇsenda.

Ůessarar hugmyndafrŠ­i sÚr au­vita­ sta­ Ý hinni endanlegu ger­ af ■jˇnustutilskipuninni og ■vÝ ■eim l÷gum um ■jˇnustuvi­skipti sem n˙ stendur til a­ sam■ykkja. ═ athugasemdum vi­ frumvarpi­ kemur fram ôrÚttlŠtingö ß hvers vegna frelsi­ fyrir ■jˇnustu ßn sta­festu ■arf a­ vera svona miki­ og ber h˙n ˇneitanlega keim af ■eirri gagnrřnislausu jßkvŠ­ni sem lesa mß Ý ofangreindri skřrslu frß Copenhagen Economics : ôMe­ afnßmi hindrana ver­ur au­veldara fyrir ■jˇnustuveitendur a­ veita ■jˇnustu ßn sta­festu sem jafnframt eykur samkeppni og lei­ir ■vÝ til hagrŠ­is fyrir vi­takendur ■jˇnustu Ý formi lŠgra ver­s og betri gŠ­a.ö

Efnist÷k skřrslunnar

═ ■essari skřrslu ver­ur ekki reynt a­ leggja mat ß hugsanlegan efnahagslegan ßvinning af m÷gulega auknum ■jˇnustuvi­skiptum milli ═slands og annarra ■eirra landa sem tilskipunin tekur til. A­ ■vÝ er best er vita­ hafa Ýslensk stjˇrnv÷ld ekki gert sjßlfstŠ­a tilraun til ■ess heldur og hugsanleg ni­ursta­a ■vÝ ˇ■ekkt og ˇrŠdd.

Ůess Ý sta­ mun leitast vi­ a­ meta ßhrif ■jˇnustutilskipunarinnar og innlei­ingar hennar, sem a­ mestu birtist Ý frumvarpinu til laga um ■jˇnustuvi­skipti, ß getu stjˇrnvalda til a­ beita lř­rŠ­islega fengnu umbo­i sÝnu til a­ hafa ßhrif ß uppbygginu samfÚlagsins. HÚr ver­ur fyrst og fremst liti­ til m÷gulegra ßhrifa lagasetningarinnar ß hina opinberu almanna■jˇnustu, en einnig liti­ til ■eirra ßhrifa sem l÷gin hafa ß stjˇrnunargetu stjˇrnvalda ß hinum almenna marka­i.

HÚr er me­ ÷­rum or­um reynt a­ leggja mat ß frumvarpi­ ˙t frß lř­rŠ­islegu sjˇnarhorni.

Um lei­ eru lag­ar til breytingar ß l÷gunum sem eiga a­ tryggja a­ svigr˙m stjˇrnvalda sÚ sem mest og um lei­ a­ lř­rŠ­islegur rÚttur borgaranna til a­ hafa ßhrif ß uppbyggingu ■jˇ­fÚlagsins sker­ist sem minnst. Till÷gur til breytinga ß l÷gum e­a sem ßhrif hafa ß l÷gin eru af ■rennum toga:

  • Ý fyrsta lagi a­ sß fyrirvari Al■ingis sem settur var vi­ innlei­ingu tilskipunarinnar a­ frumkvŠ­i ■ßverandi heilbrig­isrß­herra, Ígmundar Jˇnassonar, ver­i fŠr­ur inn Ý l÷g um ■jˇnustuvi­skipti,

  • Ý ÷­ru lagi a­ settar ver­i frekari skilgreiningar inn Ý l÷gin og eru hÚr settar fram till÷gur a­ slÝkum skilgreiningum

  • og Ý ■ri­ja lagi a­ alvarlega ver­i Ýhugu­ ger­ rammalaga um almanna■jˇnustu sem hafa munu ßhrif ß aflei­ingar laganna um ■jˇnustutvi­skipti.

Um innlei­ingu tilskipana

Tilskipanir ESB gefa yfirleitt ■eim ■jˇ­um sem hlut eiga a­ mßli nokku­ svigr˙m um me­ hva­a hŠtti tilskipanirnar eru innleiddar Ý l÷g vi­komandi lands. Hins vegar beita l÷ndin ˇlÝkum a­fer­um vi­ slÝkar innlei­ingar. Sumar rÝkisstjˇrnir lÝta ß innlei­ingu sem äeinkamßl stjˇrnsřslunnarô og ■a­ sÚ tŠknilegt ˙rlausnarefni rß­uneyta a­ yfirfara og a­laga eldri l÷g tilskipuninni. Ínnur rÝki, sÚrstaklega ■egar um flˇknari og yfirgripsmeiri tilskipanir er a­ rŠ­a eins og ■jˇnustutilskipunina, og sÚrstaklega ■egar ßgreiningur hefur veri­ uppi um innhald og t˙lkanir ß ßkvŠ­um hennar, freista ■ess a­ nß sßtt um mßli­ me­ vÝ­tŠku og nßnu samrß­i vi­ hagsmunaa­ila og a­ra er gŠtu lagt gagnleg innlegg Ý umrŠ­una. SlÝk umrŠ­a um mßli­ er ■vÝ hluti innlei­ingarinnar.

╔g tel seinni lei­ina hafa ˇtvÝrŠ­a kosti; h˙n er lř­rŠ­islegri, hvetur til umrŠ­u um ■au gildi sem vi­ viljum halda Ý og varpar sÝ­an skřrara ljˇsi ß hver lř­rŠ­islegur kostna­ur ═slands kann a­ vera ef vilji stjˇrnvalda er talinn ganga Ý bßga vi­ gildandi reglur ESB. H˙n gefur lÝka aukna m÷guleika ß ■vÝ a­ nß fram ■eim kr÷fum sem vi­ setjum fram, (■vÝ ekki nßum vi­ ■vÝ fram sem vi­ h÷fum ■egar gefi­ eftir,) um lei­ og s˙ afsta­a er skynsamleg n˙ ■egar gengi­ er til heildarsamninga vi­ ESB.

Dˇmstˇlar skeri ˙r rÝsi ßgreiningur. Ůeir hafa Ý seinni tÝ­ haft tilhneigingu til a­ t˙lka tilskipanir ESB ■r÷ngt ß forsendum hins innri marka­ar og hefur dˇmsvaldi­ or­i­ stefnumarkandi Ý anda marka­shyggju.

Innlei­ing ■jˇnustutilskipunarinnar

UtanrÝkisrß­uneyti­ haf­i Ý upphafi forrŠ­i Ý mßlinu og leiddi undirb˙ningsvinnu a­ innlei­ingu hennar. ═ upphafi stˇ­ Ýslensk stjˇrnsřsla frammi fyrir tveimur megin valkostum vi­ a­ lei­a tilskipunina Ý l÷g; Annars vegar a­ vefa einstaka ■Štti hennar inn Ý ■au fj÷lm÷rgu l÷g sem fyrir voru og ßkvŠ­i tilskipunarinnar h÷f­u ßhrif ß. Hins vegar a­ setja ein l÷g um ■jˇnustuvi­skipti, ■ar sem tilskipunin Ý heild vŠri yfirfŠr­ Ý eina lagasetningu. Seinni kosturinn var­ ofan ß, ekki sÝst ■ar sem hann ■ˇtti einfaldari vi­ureignar. Vi­ nßnari Ýhugun sÚst ■ˇ, a­ s˙ vinna sem fyrri kosturinn ger­i kr÷fu til, ■.e. a­ a­laga ÷ll ôtengdö l÷g a­ ßkvŠ­um ■jˇnustutilskipunarinnar, ver­ur ekki umfl˙in, enda gerir ■jˇnustutilskipunin kr÷fu til ■ess.

Ůa­ mß gera sÚr Ý hugarlund a­ fyrri kosturinn, a­ innlei­a tilskipunina me­ breytingum ß ■eim l÷gum sem ver­a fyrir ßhrifum af tilskipuninni, hef­i kalla­ fram fyrr nßkvŠmari sko­un ß hugsanlegum aflei­ingum tilskipunarinnar. Ůa­ hef­i m÷gulega opna­ fyrir blŠbrig­arÝkari og upplřstari umrŠ­u Ý ■jˇ­fÚlaginu, ß­ur en tilskipunin var innleidd Ý l÷g. L÷gum um ■jˇnustuvi­skipti fylgir hins vegar sama ˇvissa og tilskipuninni sjßlfri. Ůa­ eina sem er vÝst er a­ l÷ggjafinn ■arf a­ ôvinna aftur fyrir sigö og er nau­beyg­ur til a­ breyta ÷­rum l÷gum til samrŠmis vi­ ■jˇnustutilskipunina. M÷guleikarnir til lř­rŠ­islegrar umrŠ­u um ßhrif ■jˇnustutilskipunarinnar eru ■ß ■vÝ mi­ur ekki lengur fyrir hendi me­ sama hŠtti og fyrr.

═slendingar sk÷pu­u sÚr ßkve­i­ svigr˙m me­ fyrirvara sem Al■ingi sam■ykkti ■egar tilskipunin kom ■ar til afgrei­slu. Fyrirvarinn er svohljˇ­andi:

äVi­ uppt÷ku ■jˇnustutilskipunarinnar (2006/123/EB) Ý EES-samninginn er minnt ß af

hßlfu ═slands a­ tilskipunin hefur m.a. ekki ßhrif ß rß­ningarskilmßla og -skilyr­i, samskipti

milli a­ila vinnumarka­arins, rÚttinn til ■ess a­ semja um og ganga frß kjarasamningum og

grundvallarrÚttindi, s.s. verkfallsrÚttinn og rÚttinn til a­ grÝpa til a­ger­a ß vinnusta­. Ůjˇnustutilskipunin hefur ekki ßhrif ß vinnul÷ggj÷f e­a ■rÝhli­a samvinnu verkalř­sfÚlaga, vinnuveitenda og stjˇrnvalda.

Af ═slands hßlfu er l÷g­ ßhersla ß a­ hin vÝ­tŠka samsta­a me­al ═slendinga um a­ gera

ߊtlanir um a­ger­ir, svo og vi­eigandi rß­stafanir, sem mi­a a­ ■vÝ a­ standa v÷r­ um rÚttindi

innlendra og ˙tsendra starfsmanna og gˇ­an a­b˙na­ ß vinnust÷­um, strÝ­i ekki gegn

■jˇnustutilskipuninni. ŮŠr rß­stafanir geta m.a. nß­ yfir skilvirkt kerfi um almenna beitingu

kjarasamninga og innlei­ingu sameiginlegrar ßbyrg­ar verktaka og undirverktaka til ■ess a­

tryggja a­ rÚttindi vinnandi fˇlks sÚu virt.

Af ═slands hßlfu er l÷g­ ßhersla ß a­ ■a­ ver­i ßfram ß valdsvi­i innlendra yfirvalda ľ ß

÷llum stigum stjˇrnsřslunnar, rÝkisvalds og sveitarstjˇrna ľ a­ ßkvar­a Ý hva­a mŠli hi­

opinbera skuli veita ■jˇnustu, hvernig h˙n skuli skipul÷g­ og fjßrm÷gnu­ og hva­a sÚrst÷ku

kva­ir skuli gilda um slÝka opinbera ■jˇnustu.ô

┴hrif tilskipunarinnar eru vÝ­tŠkari en lesa mß Ý lagafrumvarpinu

Ůegar ßhrif innlei­ingar ■jˇnustutilskipunarinnar eru metin, liggur a­ sjßlfs÷g­u veigamesti ■ßtturinn Ý fyrirliggjandi frumvarpi til laga um ■jˇnustuvi­skipti, hvernig skilgreiningum ■ar er hßtta­, or­alagi, ßherslum og ÷­ru er lřtur a­ sÚr-Ýslenskri a­l÷gun tilskipunarinnar. Ůa­ er ■ˇ ekki nŠgjanlegt a­ horfa eing÷ngu til frumvarpsins sjßlfs, ■vÝ tilskipunin segir til um fleiri ■Štti en ■ar koma fram me­ beinum hŠtti.

SamkvŠmt tilskipuninni ■urfa stjˇrnv÷ld a­ skima laga og regluverk sitt. me­ tilliti til nokkurra greina. Hva­ var­ar sta­festurÚtt ■urfa stjˇrnv÷ld, samkvŠmt 5. gr. tilskipunarinnar, a­ skima l÷g til a­ kanna m÷guleika ß einfaldari lagaskipan. SambŠrilegt ßkvŠ­i er ekki a­ finna Ý frumvarpinu. Greinar 14 og 25 Ý tilskipuninni (gr. 11 og gr. 20 Ý frumvarpinu) krefjast samrŠmingar annarra laga e­a reglna. Grein 15 Ý tilskipuninni kve­ur ß a­ ekki megi beita ßkve­num h÷mlum nema a­ uppfylltum vissum skilyr­um og breyta eigi l÷gum og reglum til samrŠmis, ef ■÷rf er ß. SambŠrileg ßkvŠ­i eru ekki Ý frumvarpinu. Greinar 9 til og me­ 13 Ý tilskipuninni kalla einnig ß skimun laga og hugsanlega samrŠmingu (gr 8., 9. og 10 Ý frumvarpinu). Ekki mß leggja ßkve­nar kva­ir ß frelsi til veitingar ■jˇnustu nema innan ■r÷ngra skilyr­a, sbr. 16 gr. tilskipunarinnar (gr. 13 Ý frumvarpinu) og kallar ■a­ hugsanlega ß breytingar annarra laga og reglna til samrŠmingar. (ôL÷gbŠru yfirvaldi er einungis heimilt a­ setja sÚrst÷k skilyr­i fyrir veitingu ■jˇnustu ßn sta­festu ef ■a­ er nau­synlegt me­ vÝsan til allsherjarreglu, almanna÷ryggis, lř­heilsu e­a umhverfisverndar.ö)

Tilskipunin gerir um lei­ kr÷fur um breytingar ß n˙verandi l÷gum og reglum, ef ■Šr eru ekki taldar standast ßkvŠ­i hennar. SambŠrileg ßkvŠ­i, um kva­ir til samrŠmingar annarra laga vi­ vŠntanleg l÷g um ■jˇnustuvi­skipti, er ekki a­ finna Ý frumvarpinu. Ůar sem ■essum ßkvŠ­um er beint til stjˇrnvalda og a­ger­a sem ■au hafa Ý hendi sÚr, ■ß eru ■au vŠntanlega ekki taldar til ôefnisßkvŠ­aö tilskipunarinnar.

Ësagt skal lßti­ hvort ■a­ eru e­lileg vinnubr÷g­ a­ sleppa ■essum tilteknu ßkvŠ­um tilskipunarinnar vi­ ger­ frumvarpsins, en ein aflei­inga ■essa er a­ mikilvŠgir ■Šttir innlei­ingar tilskipunarinnar eru ekki jafn au­sjßanlegir af lestri frumvarpsins og ■egar tilskipunin er sko­u­. HÚr er sem sagt um a­ rŠ­a ■Šr breytingar ß gildandi l÷gum og regluger­um sem og skilyr­um fyrir veitingu leyfa til fyrirtŠkja, sem l÷gin kalla ß. Ůegar meta ■arf ßhrif ■jˇnustutilskipunarinnar ˙t frß lř­rŠ­islegu sjˇnarmi­i, ■.e. hver eru ßhrifin ß valkosti stjˇrnvalda, ■ß ■arf augljˇslega a­ horfa til ■essarra breytinga, ekki sÝ­ur en til ôefnisßkvŠ­aö tilskipunarinnar eins og h˙n er fŠr­ Ý l÷g. Kalli l÷g eins og ■au sem hÚr um rŠ­ir ß vÝ­tŠkar breytingar ß ÷­rum l÷gum og regluger­um, hlřtur ■a­ a­ gefa tilefni til sjßlfstŠ­rar umfj÷llunar Al■ingis. Al■ingi ■arf a­ sjßlfs÷g­u a­ taka ■ennan li­ innlei­ingar ■jˇnustutilskipunarinnar til umrŠ­u um lei­ og lagafrumvarpi­ um ■jˇnustuvi­skipti er ß dagskrß. HÚr mß t.d. nefna a­ Ý Hollandi hefur veri­ ߊtla­ a­ breyta ■urfi um 30-40% af gildandi regluger­um sveitarfÚlaga svo ■Šr samrŠmist ßkvŠ­um tilskipunarinnar. (http://ec.europa.eu/internal_market/services/docs/services-dir/studies/2007_consequences_for_local_authorities_en.pdf

Lagakerfi­ fÝnkembt og breytingar ger­ar eftir forskrift ESB

Hva­ var­ar gr. 15. Ý tilskipuninni ■ß uppßleggur h˙n a­ildarrÝkjum a­ yfirfara allt lagakerfi sitt, meta hvort tilgreind atri­i Ý gr. 15.2 standist ■au skilyr­i sem sÝ­an eru sett Ý gr. 15.3. og breyta sÝ­an l÷gunum me­ hli­sjˇn af ■eim kr÷fum ef ■÷rf er ß. ١ svo rŠtt sÚ um a­ildarrÝki Ý greininni, e­a ômember statesö ß ■etta ßkvŠ­i vi­ um ■au l÷nd EES sem taka upp ■jˇnustutilskipunina og er li­ur Ý innlei­ingu hennar.

═ gr.15.4 er sÝ­an sÚrstaklega teki­ fram a­ ■etta eigi einnig vi­ ■ann hluta almanna■jˇnustunnar sem ESB kallar Services of general economic interest, (SGEI) og ■řtt er Ý frumvarpi til laga um ■jˇnustuvi­skipti sem ô■jˇnusta Ý almanna■ßgu sem hefur almenna efnahagslega ■ř­ingu". Ůetta ßkvŠ­i er ■ˇ skilyrt me­ setningu (sem vÝsar til (ß­ur 86 gr.2) n˙106.2 TFEU ): ... svo fremi a­ beiting ■essara ßkvŠ­a komi ekki Ý veg fyrir, lagalega e­a Ý reynd, a­ ■jˇnusta Ý almanna■ßgu sem hefur almenna efnahagslega ■ř­ingu, geti sinnt ■vÝ sÚrstaka hlutverki sem henni er Štla­. Um ■essa skilyr­ingu er tvennt a­ segja. Annars vegar ■a­ a­ h˙n hef­i varla veri­ sett ef engin hŠtta vŠri talin ß a­ umrŠdd ßkvŠ­i gŠtu haft neikvŠ­ ßhrif ß m÷guleika almanna■jˇnustunnar til a­ gegna hlutverki sÝnu. Hins vegar ■ß eru frŠ­imenn mj÷g ˇsamßla um hvort e­a hversu mikil v÷rn liggur Ý vi­komandi skilyr­ingu ■egar kemur til kasta dˇmstˇla.

Hitt er vÝst a­ skynsamlegra er vi­ mat ß ßhrifum tilskipana ESB a­ gera rß­ fyrir verstu hugsanlegum aflei­ingum, dˇmaframkvŠmd Evrˇpudˇmstˇlsins hefur l÷ngum komi­ m÷nnum Ý opna skj÷ldu.

Er ■egar b˙i­ a­ ôafmß ˇsamrřmanleg skilyr­iö leyfisveitinga ?

Eins og fram hefur komi­ ■ß ■urfa stjˇrnv÷ld ekki a­eins a­ skima lagasafni­ me­ hli­sjˇn af 15.gr. tilskipunarinnar, heldur einnig me­ tilliti til 9.gr sem fjallar um leyfisveitingar. Me­ tilliti til ■ess hversu leyfisveitingar eru mikilvŠgt lř­rŠ­islegt tŠki stjˇrnvalda til a­ hafa ßhrif ß samfÚlagslega ■rˇun og uppbyggingu, ■ß er ßstŠ­a til a­ Štla a­ stˇrfelldar breytingar ß ■essu regluger­arumhverfi k÷llu­u ß ÷flugt samrß­ stjˇrnvalda vi­ sem flesta hagsmunaa­ila og a­ fram fŠri opin pˇlitÝsk umrŠ­a um efni breytinganna, kosti ■eirra og galla. Ůa­ vekur ■vÝ ˇneitanlega athygli a­ lesa Ý athugasemdum vi­ frumvarpi­ mßlsgrein sem ver­ur vart ÷­ruvÝsi skilin en a­ ■essi vinna sÚ yfirsta­in og hafi fari­ fram a­ mestu Ý kyrr■ey: ô═ tilskipuninni eru einnig ßkvŠ­i sem lista upp skilyr­i sem ˇheimilt er a­ setja fyrir veitingu ■jˇnustu. Rß­uneytin fengu ■vÝ hvert og eitt ■a­ hlutverk a­ fara yfir leyfisferli og l÷ggj÷f ß sÝnu svi­i til a­ einfalda leyfisferli og afmß skilyr­i sem ekki samrřmast ßkvŠ­um tilskipunarinnar. Samband Ýslenskra sveitarfÚlaga a­sto­a­i sveitarfÚl÷g vi­ a­ gera slÝkt hi­ sama.ô

FÚlags■jˇnusta og heilbrig­is■jˇnusta undanskilin ľ og ■ˇ...

١ svo oft sÚ lßti­ Ý ve­ri vaka a­ tekist hafi a­ koma almanna■jˇnustunni undan ßkvŠ­um ■jˇnustutilskipunarinnar, ■ß rÝkir ■ar enn mikill vafi. Ůessi vafatri­i er enn a­ finna Ý frumvarpinu til laga um ■jˇnustuvi­skipti. ═ annarri grein lagafrumvarpsins segir a­ ■jˇnusta Ý almanna■ßgu sem ekki er af efnahaglegum toga, fÚlags■jˇnusta og heilbrig­is■jˇnusta, sÚu undan■egin ßkvŠ­um laganna. Ëvissan liggur Ý or­alagi, afm÷rkunum og skilgreiningum Ý tilskipuninni.

Hva­a fÚlags■jˇnusta?

Ůannig er fÚlags■jˇnustan Ý annarri grein ■jˇnustutilskipunarinnar einungis undanskilin ß ■remur svi­um og tilgreint a­ hÚr sÚ um a­sto­ frß rÝkinu (the State) a­ rŠ­a; upptalningin var­ar -fÚlagslegt h˙snŠ­i, -um÷nnun barna og -stu­ning vi­ fj÷lskyldur e­a einstaklinga äÝ nau­umô (in need). ((j) social services relating to social housing, childcare and support of families and persons permanently or temporarily in need which are provided by the State, by providers mandated by the State or by charities recognised as such by the State;)

Ţmsir hafa lßti­ uppi efasemdir um hvort ■essi undan■ßga sÚ fullnŠgjandi til ■ess a­ ôfÚlags■jˇnustaö Ý ■eim skilningi sem almennan mß telja hÚr ß landi, sÚ a­ fullu undanskilin ßkvŠ­um tilskipunarinnar og ■ß um lei­ laga um ■jˇnustuvi­skipti. Hvernig ber t.d. a­ skilja or­in ôin needö? Eru ■ar ekki fremur um a­ rŠ­a fˇlk sem er a.m.k. ôÝ kr÷ggumö ef ekki ôÝ ney­ö, fremur en a­ ■a­ sÚ veri­ a­ uppfylla ■arfir vanalegs fˇlks? ( ...with the objective of ensuring support for those who are permanently or temporarily in a particular state of need because of their insufficient family income or total or partial lack of independence and for those who risk being marginalised. These services are essential in order to guarantee the fundamental right to human dignity and integrity...)

Um÷nnun barna og vistun ß ═slandi ß vegum opinberra a­ila er ekki bundin vi­ ô■urfandi einstaklingaö og ■vÝ ■arf a­ ganga ˙r skugga um hva­a skilningur er rÚttur. ١ svo a­ leyf­ur hafi veri­ rekstur st÷ku barnaheimila Ý h÷ndum einkaa­ila, ■ß stendur eflaust ekki til af hßlfu menntamßlarß­uneytisins a­ efna til opins samkeppnismarka­s ß ■essu svi­i me­ ■ßttt÷ku erlendra samkeppnisa­ila. Dagvistun ß ═slandi er ß vegum sveitarfÚlaga og h˙n sem řmis ÷nnur um÷nnun barna ß vegum hins opinbera hefur řmis ÷nnur almenn fÚlagsleg, menntunarleg og menningarleg markmi­ ÷nnur en ■au a­ koma ß mˇts vi­ ■arfir ■eirra sem hallast standa fŠti Ý ■jˇ­fÚlaginu. Mß ■ar nefna markmi­ Ý sambandi vi­ jafnrÚtti kynjanna og Ý tengslum vi­ atvinnustefnu og er ■vÝ ekki rÚtt a­ setja ■ß ■jˇnustu ß ˇheftan samkeppnismarka­. Ůannig ■arf hÚr a­ fß nßnari skřringar e­a skilmerkilegri skilgreiningar.

HÚr legg Úg ■vÝ til a­ or­i­ fÚlags■jˇnusta ver­i skilgreint Ý texta laganna til a­ taka af ÷ll tvÝmŠli um hvernig Ýslensk stjˇrnv÷ld vilja t˙lka hugtaki­ og hva­ Ý ■vÝ felist.

Skilgreining:

ôFÚlags■jˇnusta. Me­ fÚlags■jˇnustu er ßtt vi­ ■ß ■jˇnustu sem stjˇrnv÷ld skilgreina sem slÝka, ˇhß­ ■vÝ hvort h˙n er veitt af rÝki e­a sveitarfÚl÷gum e­a a­ilum Ý umbo­i ■eirra. FÚlags■jˇnustunni er Štla­ a­ efla j÷fnu­ Ý samfÚlaginu, a­ hlaupa undir bagga me­ margvÝslegum hŠtti me­ ■eim sem h÷llum fŠti standa til lengri e­a skemmri tÝma, a­ virkja einstaklinga og hˇpa til ■ßttt÷ku Ý ■jˇ­fÚlaginu, a­ auka jafnrÚtti kynjanna me­ margvÝslegum rß­um, a­ koma Ý veg fyrir ˇmßlefnalega mismunun af sÚrhverju tagi. ┌rrŠ­i fÚlags■jˇnustunnar taka hvort sem er til einstaklinga e­a hˇpa og geta veri­ fyrirbyggjandi jafnt sem gripi­ er ß vandamßlum dagsins Ý dag e­a upps÷fnu­um fÚlagslegum fortÝ­arvanda.ö

HÚr ■arf a­ lesa til gl÷ggvunar gr. 27 og 28 Ý formßla ■jˇnustutilskipunarinnar:

  1. This Directive should not cover those social services in the areas of housing, childcare and support to families and persons in need which are provided by the State at national, regional or local level by providers mandated by the State or by charities recognised as such by the State with the objective of ensuring support for those who are permanently or temporarily in a particular state of need because of their insufficient family income or total or partial lack of independence and for those who risk being marginalised. These services are essential in order to guarantee the fundamental right to human dignity and integrity and are a manifestation of the principles of social cohesion and solidarity and should not be affected by this Directive.

    (28) This Directive does not deal with the funding of, or the system of aids linked to, social services. Nor does it affect the criteria or conditions set by Member States to ensure that social services effectively carry out a function to the benefit of the public interest and social cohesion. In addition, this Directive should not affect the principle of universal service in Member States' social services.

Hva­a hluti heilbrig­iskerfisins telst heilbrig­iskerfi skv. skilningi ESB?

Ůa­ var miki­ barist me­ margvÝslegum r÷kum gegn ■vÝ a­ heilbrig­is■jˇnusta yr­i felld undir ■jˇnustutilskipunina. Og ■egar ßkvŠ­i 2. (f) er sko­a­ mß Štla a­ ■a­ hafi tekist a­ fullu. (gr 2. Scope. (f) healthcare services whether or not they are provided via healthcare facilities, and regardless of the ways in which they are organised and financed at national level or whether they are public or private;)

En ■egar grein 22 Ý formßla er hins vegar lesin sÚst vi­ hva­a skilgreiningu ß heilbrig­is■jˇnustu sem undanskilin er ■jˇnustutilskipuninni, er ßtt. A­eins er ßtt vi­ ■Šr heilbrig­isstÚttir sem hafa fagbundi­ (einka-) leyfi til starfa Ý ■vÝ landi sem ■jˇnustan er veitt. Ůa­ ß vŠntanlega vi­ um stÚttir eins og lŠkna og hj˙krunarfrŠ­inga og a­rar l÷gvernda­ar stÚttir. A­rar stÚttir innan heilbrig­isgeirans eru ekki undanskildar ßkvŠ­um ■jˇnustutilskipunarinnar. Ůa­ ■řddi til dŠmis a­ opinn samkeppnismarka­ur rÝkir Ý st÷rfum Ý heilbrig­isgeiranum sem unnin eru af ■eim sem ekki eru Ý l÷gverndu­u starfi. Og samkvŠmt handbˇk framkvŠmdastjˇrnar ESB er hÚr a­eins ßtt vi­ ■jˇnustu ■essara stÚtta vi­ sj˙klingana sjßlfa. Íll ■jˇnusta ÷nnur Ý heilbrig­iskerfinu sem vi­kemur ÷­rum ■ßttum en sj˙klingunum beint, svo sem bˇkhalds■jˇnusta, rŠstingar, matseld, stjˇrnsřsla, vi­hald b˙na­ar og h˙sa og starfsemi rannsˇknarst÷­va fellur hins vegar undir ■jˇnustutilskipunina. Sama ß vi­ endurhŠfingarst÷­var og a­rar st÷­var sem stu­la a­ fyrirbyggjandi a­ger­um, lÝkamsrŠktarst÷­var, sundlaugar o.fl. Ůessi ■jˇnusta ß eing÷ngu a­ vera ß marka­i skv. ■jˇnustutilskipuninni.

Ůa­ mß eflaust lßta ß ■a­ reyna Ý samningavi­rŠ­um hvort ■essi skilningur er meitla­ur Ý stein. Undir ■ennan leka mß ■ˇ freista a­ setja me­ ■vÝ a­ lßta vilja og skilning stjˇrnvalda ß hva­ telst heilbrig­iskerfi koma fram Ý skilgreiningu ß hugtakinu Ý l÷gunum um ■jˇnustuvi­skipti. ŮvÝ er eftirfarandi skilgreining l÷g­ til:

Skilgreining:

źHeilbrig­is■jˇnusta, hvort sem h˙n er veitt ß heilbrig­isstofnun e­a ekki og ˇhß­ skipulagi og fjßrm÷gnun og hvort sem h˙n er Ý h÷ndum opinberra a­ila e­a ekki. Til heilbrig­is■jˇnustu heyra allir starfsmenn sem a­ rekstri vi­komandi heilbrig­is■jˇnustueiningar koma., hvort sem um er a­ rŠ­a faglŠrt heilbrig­isstarfsfˇlk, skrifstofustarfsmenn, rŠstingafˇlk e­a a­ra sem eru ß launaskrß vi­komandi heilbrig­isrekstrareiningar me­ beinum e­a ˇbeinum hŠtti. Til heilbrig­is■jˇnustunnar heyra ■vÝ verktakar og undirverktakar sem a­ rekstri heilbrig­is■jˇnustueiningarinnar koma.╗

(Skilgreining ■essi mun einnig hafa ßhrif gagnvart ÷­rum tilskipunum ESB ß heilbrig­issvi­i. Sjß me­fylgjandi ums÷gn BSRB um veitingu heilbrig­is■jˇnustu yfir landamŠri.)

═slensk skilgreining ß almanna■jˇnustunni samsvarar ekki skilgreiningum ESB

SamkvŠmt lagafrumvarpinu ß ■a­ ekki a­ hafa ßhrif ß ôrÚtt stjˇrnvalda til a­ skilgreina, Ý samrŠmi vi­ EES-reglur, hva­ skuli vera ■jˇnusta Ý almanna■ßgu sem hefur almenna efnahagslega ■ř­inguö, nÚ ß ôskipulag og fjßrm÷gnun ■jˇnustu Ý almanna■ßgu sem hefur almenna efnahagslega ■ř­ingu, Ý samrŠmi vi­ EES reglur um rÝkisa­sto­, e­a hva­a sÚrst÷ku skyldur eru faldar slÝkri ■jˇnustuö.

Augljˇsa vandamßli­ ß ■essu stigi mßls, er a­ Ýslensk stjˇrnv÷ld hafa ekki skilgreint me­ neinum hŠtti hva­a ■jˇnusta teljist vera ô■jˇnusta Ý almanna■ßgu sem hefur almenna efnahagslega ■ř­inguö nÚ ■ß hva­a ■jˇnusta teljist "■jˇnusta Ý almanna■ßgu sem ekki er af efnahagslegum toga". ═slensk stjˇrnv÷ld hafa ■vÝ enga skilgreiningu ß opinberri almanna■jˇnustu tiltŠka sem fellur a­ skilningi ESB ß fyrirbŠrinu. Ůa­ getur skapa­ augljˇs vandamßl og vissar hŠttur. Ůa­ skiptir miklu hvort og me­ hva­a hŠtti stjˇrnv÷ld skilgreina almanna■jˇnustuna ■egar kemur t.d. a­ mati dˇmstˇla ß hva­a rÚtt ■jˇnustuveitendur ß almennum marka­i hafa gagnvart hinu opinbera.

En um lei­ mß segja a­ hÚr opnist tŠkifŠri til a­ taka heildstŠtt ß mßlum opinberu almanna■jˇnustunnar og skilgreina e­li hennar og umfang me­ ■eim hŠtti a­ henni sÚ trygg­ hßmarksv÷rn. Stjˇrnv÷ldum er um lei­ trygg­ur rÚttur til a­ skipa mßlum hennar me­ sjßlfstŠ­um hŠtti Ý samrŠmi vi­ lř­rŠ­islegan vilja kjˇsenda Ý landinu.

Er hÚr l÷g­ fram tillaga a­ skilgreiningu ß hugt÷kunum ô■jˇnusta Ý almanna■ßgu sem hefur almenna efnahagslega ■ř­inguö og "■jˇnusta Ý almanna■ßgu sem ekki er af efnahagslegum toga" og lagt til a­ ■eim ver­i fundinn sta­ur Ý skilgreiningakafla komandi laga um ■jˇnustuvi­skipti.

Skilgreining;

Ůjˇnusta Ý almanna■ßgu sem hefur almenna efnahagslega ■ř­ingu (SGEI): Ůjˇnusta Ý almanna■ßgu, sem hefur almenna efnahagslega ■ř­ingu, er ■jˇnusta sem er veitt gegn endurgjaldi og fellur ■vÝ undir gildissvi­ ■essara laga. Ůjˇnusta Ý almanna■ßgu, sem veitt er gegn endurgjaldi, sem ■ˇ myndar ekki megintekjustofn vi­komandi ■jˇnustua­ila, heldur er h˙n a­ veigamiklu leyti fjßrm÷gnu­ af opinberu fÚ, er ekki skilgreind sem ■jˇnusta me­ efnahagslega ■ř­ingu og er ■vÝ undanskilin ■essum l÷gum. Ůa­ ß ekki sÝst vi­ ■egar ■jˇnustan gegnir samfÚlagslegu hlutverki, starfsemin er bygg­ ß samtryggingu eins skatttekjum og meginhlutverk hennar er ekki skilgreint me­ tilvÝsun Ý ar­semi heldur er Štla­ a­ ■jˇna almenningi . SlÝk ■jˇnusta flokkast ■vÝ sem ä■jˇnusta Ý almanna■ßguô (SGI) sem l÷g ■essi taka ekki til.

Skilgreining;

Ůjˇnusta Ý almanna■ßgu sem ekki er af efnahagslegum toga (NSGEI): Ůessi l÷g taka a­eins til ■jˇnustu sem er veitt gegn endurgjaldi. Ůjˇnusta ßn endurgjalds er ekki skilgreind sem ■jˇnusta skv. skilgreiningu Ý 50. gr. sßttmßlans og fellur ■jˇnustan Ý almanna■ßgu sem veitt er ßn endurgjalds ■vÝ ekki undir gildissvi­ ■essara laga. Ůjˇnusta Ý almanna■ßgu, sem veitt er gegn endurgjaldi, sem ■ˇ myndar ekki megintekjustofn vi­komandi ■jˇnustua­ila, heldur er h˙n a­ meirihluta fjßrm÷gnu­ af opinberu fÚ, er ekki skilgreind sem ■jˇnusta me­ efnahagslega ■ř­ingu og er ■vÝ undanskilin ■essum l÷gum. Ůa­ ß ekki sÝst vi­ ■egar ■jˇnustan gegnir samfÚlagslegu hlutverki, starfsemin er bygg­ ß samtryggingu eins skatttekjum og meginhlutverk hennar er ekki skilgreint me­ tilvÝsun Ý ar­semi heldur er Štla­ a­ ■jˇna ÷llum almenningi sem slÝkum. Ůa­ er rÚttur opinbera stjˇrnvalda ß hva­a stjˇrnsřslustigi sem er, a­ skilgreina ■jˇnustu sem undir hana heyrir og ■jˇnar almennings■÷rfum sem ä■jˇnustu Ý almanna■ßgu.ô

Um rammal÷ggj÷f um almanna■jˇnustu

١ svo ■jˇnustutilskipunin sÚ innleidd Ý Ýslenskan rÚtt vegna ■ess a­ ═sland er a­ili a­ EES en ekki ESB, ■ß dregur frumvarpi­ um ■jˇnustuvi­skipti fram me­ gl÷ggum hŠtti řmis ■au vandamßl og hŠttur sem almanna■jˇnustan ß ═slandi stendur frammi fyrir vi­ hugsanlega inng÷ngu Ý ESB. ŮvÝ er hÚr m.a. lagt til a­ rÝkisstjˇrnin leggi fram rammal÷g um almanna■jˇnustuna. Er ■a­ gert me­ tilvÝsun til ofangreindrar umfj÷llunar, en ekki sÝ­ur til ■ess a­ Ý vi­rŠ­um vi­ ESB nßist nau­synleg heildarsřn ß almanna■jˇnustuna, sem annars er rŠdd Ý me­ ˇsamstŠ­um og ˇfullnŠgjandi hŠtti skv. kaflauppskiptingu ESB Ý vi­rŠ­unum.

Er hÚr liti­ til ■ess a­ hagsmunir almanna■jˇnstunnar hafa veri­ metnir ß Al■ingi sem meginhagsmunir ═slands Ý a­ildarvi­rŠ­um vi­ ESB og tali­ nau­synlegt a­ sko­a m÷guleikana ß setningu sÚrstakra laga um almanna■jˇnustu til a­ tryggja megi ■ß hagsmuni. ═ ßliti meirhluta utanrÝkismßlanefndar kemur fram a­ ô■a­ grundvallaratri­i Ý ■essu efni a­ hvert og eitt rÝki geti haldi­ ßkv÷r­unarvaldi um skipulag sinnar almanna■jˇnustu a­ ■vÝ tilskildu a­ allir Ýb˙ar vi­komandi a­ildarrÝkis fßi noti­ ■jˇnustu og sitji vi­ sama bor­.ö Ennfremur ôTelur meiri hlutinn nau­synlegt a­ Ýslensk l÷g og reglur um opinbera almanna■jˇnustu og framkvŠmd hennar ver­i tekin til sko­unar, t.d. me­ sÚrst÷kum l÷gum um almanna■jˇnustu, svo a­ tryggja megi sem frekast er unnt a­ lagaumhverfi ESB hafi ekki ßhrif ß sjßlfstŠtt ßkv÷r­unarvald stjˇrnvalda til a­ skipuleggja og fjßrmagna opinbera almanna■jˇnustu, nÚ heldur dˇmani­urst÷­ur Evrˇpudˇmstˇlsins.ö

Enn fremur er ˇhjßkvŠmilegt a­ lÝta til ■ess sem stendur Ý athugasemdum um frumvarpi­ og var­ar eina af grundvallarbreytingnum sem fylgja l÷gum um ■jˇnustutvi­skipti. ═ lagafrumvarpinu er Ý fyrsta skipti gert rß­ fyrir a­ setja Ý Ýslensk l÷g, a­ almanna■jˇnustunni ver­i skipt Ý tvo a­greinda ■Štti samkvŠmt umdeildri venju sem veri­ hefur a­ mˇtast innan ESB ß umli­num ßrum. HÚr er um a­ rŠ­a hugt÷kin ô■jˇnusta Ý almanna■ßgu sem hefur almenna efnahagslega ■ř­inguö og "■jˇnusta Ý almanna■ßgu sem ekki er af efnahagslegum toga".

═ athugasemdunum laga um ■jˇnustuvi­skipti segir: ôFramangreind hugt÷k hafa ekki veri­ skilgreind Ý Ýslenskum l÷gum og Ý ■essu frumvarpi er ekki a­ finna skilgreiningu ß ■eim. Skilgreining ■eirra er alls ekki ˇumdeild Ý Evrˇpu og er Ý raun Ý st÷­ugri ■rˇun. ŮvÝ ver­ur a­ telja a­ ef nau­synlegt ■ykir a­ skilgreina ■au Ý Ýslenskum l÷gum fari betur ß ■vÝ a­ ■a­ sÚ gert Ý l÷gum ß svi­i almanna■jˇnustu.ö

Ůa­ er ■vÝ nau­synlegt, sÚ farin s˙ lei­ sem hÚr er l÷g­ til og skilgreiningum ß almanna■jˇnustunni vÝsa­ anna­, a­ Ýhuga alvarlega hvort ■a­ er skynsamlegt og Ý samrŠmi vi­ gˇ­a stjˇrnsřslu a­ sam■ykkja umrŠtt frumvarp ß­ur en fyrir liggur hva­a merkingu menn vilja leggja Ý svo mikilvŠg hugt÷k sem eru nřjung ß svi­i laga ß ═slandi. Skilgreining ■essara nřju hugtaka um almanna■jˇnustu er forsenda ■ess a­ hŠgt sÚ a­ gera sÚr grein fyrir hvernig t˙lka eigi greinar ■eirra innbyr­is og ■vÝ hver merking laganna um ■jˇnustuvi­skipti raunverulega er. ═ l÷gunum er Ýtreka­ vÝsa­ Ý ■essi hugt÷k og rÚtt stjˇrnvalda til a­ skilgreina ■au og ■ar me­ hvar markalÝnur milli opinberrar almanna■jˇnustu og marka­arins liggja. ŮvÝ kann a­ vera nau­synlegt a­ nř l÷g um almanna■jˇnustuna ver­i sam■ykkt ß­ur en gengi­ er til atkvŠ­a um l÷g um ■jˇnustuvi­skipti.

Ůa­ vŠri Ý ÷llu falli til bˇta vi­ lagasetningu sem ■essa ß svi­i ■jˇnustuvi­skipta, a­ fram fŠri vÝ­tŠkari umrŠ­a um ■essi lykilhugt÷k sem snerta almanna■jˇnustu og ■ß nřjung sem s˙ tvÝskipting hennar sem hÚr er l÷g­ til, ˇneitanlega er. Me­ ■vÝ mŠtti a­ einhverju leyti bŠta upp fyrir ■ann skort ß samrß­i og umrŠ­u sem annars einkenndi innlei­ingarferli­, ■ˇ seint sÚ.

Dr÷g a­ l÷gum um opinbera almanna■jˇnustu

Eftirfarandi dr÷g a­ l÷gum um opinbera almanna■jˇnustu ßsamt me­fylgjandi greinager­, vann undirrita­ur sem al■jˇ­afulltr˙i BSRB og voru ■au l÷g­ fyrir fund utanrÝkismßlanefndar Al■ingis sem greinager­ BSRB ■ann 8. j˙nÝ 2009. Mß lÝta ß ■au sem fyrstu dr÷g ■ar sem tˇnninn er sleginn, en engu a­ sÝ­ur dr÷g sem ■arfnast frekari ˙rvinnslu. (*Sjß me­fylgjandi greinager­ BSRB sem Ýtarefni.)

1.áááá Opinber yfirv÷ld, rÝki og sveitarfÚlag bera ßbyrg­ ß almanna■jˇnustunni gagnvart Ýslenskum rÝkisborgurum, ÷­rum ■eim sem til hennar kunna a­ hafa rÚtt og gagnvart samfÚlaginu Ý heild. Almanna■jˇnustan er veitt Ý almanna■ßgu me­ ■eim hŠtti er opinber yfirv÷ld telja best haga­ til a­ tryggja ■arfir borgaranna, svo h˙n megi stu­la a­ almennumá j÷fnu­i og framsŠkinni ■rˇun samfÚlagsins. Ůa­ er bein lÝna milli vilja almennings Ý sambandi vi­ velfer­arsamfÚlagi­ og almanna■jˇnustuna og svigr˙ms rÝkisstjˇrnar til a­ koma ■eim vilja i verk. Frelsi rÝkisstjˇrnar til a­ veita almanna■jˇnustu ßn hafta frß lagasetningu er var­ar hinn almenna marka­ er ■vÝ mikilvŠgur li­ur Ý lř­rŠ­i ■jˇ­arinnar. Almanna■jˇnustan er veitt eftir ■vÝ sem frekast er unnt ß grundvelli hugmynda um sjßlfbŠra ■rˇun og umhverfisvernd. Almanna■jˇnustan er ekki skilyrt ßkvŠ­um laga er snerta hinn almenna marka­, nÚ hß­ neinum skilyr­um einkahagsmuna nÚ er h˙n hß­ stefnu hins opinbera ß svi­i (al■jˇ­legra) vi­skiptasamninga.

2.áááá Grunngildi almanna■jˇnustunnar eru: Ůjˇnusta fyrir alla, samhengi ■jˇnustu yfir tÝma, hß gŠ­i ■jˇnustu, ■arfir einstaklinga en ekkiá grei­slugeta střri a­gengi a­ ■jˇnustunni, virk notendavernd, a­ stjˇrnsřslan sÚ opin og gegnsŠ, ■jˇnusta samrŠmd og samtakamßtturinn nřttur, lř­rŠ­isleg stjˇrn, ßbyrg­ og samsta­a.

3.áááá Til almanna■jˇnustu tilheyrir heilbrig­is■jˇnusta, fÚlags■jˇnusta, menntakerfi­, almannatryggingar, lÝfeyrissjˇ­a■jˇnusta, vatnsveitur, hitaveitur, orkuveitur, sundlaugar, bˇkas÷fn, almenningssamg÷ngur, fÚlagslega h˙snŠ­iskerfi­ o.fl. ■Šttir ■jˇnustu sem hi­ opinbera, rÝki og/e­a sveitarfÚl÷g kunna a­ telja rÚtt a­ flokka til opinberrar almanna■jˇnustu.

4.áááá RÝki og sveitarfÚl÷g geta stutt fjßrhagslega (ni­urgreitt) hverja ■ß opinberu almanna■jˇnustu sem ■au ßkve­a og Ý ■eim mŠli ■au telja nau­synlegt til framdrßttará almannahagsmunumá e­a hagsmunum ■eirra hˇpa sem ■jˇnustunnar njˇta og/e­a svo ■a­ megi stu­la a­ almennri fram■rˇun og uppbyggingu almanna■jˇnustunnar.

5.áááá áŮŠr stofnanir e­a fyrirtŠki sem veita almanna■jˇnustu skulu vera a­ fullu Ý eigu rÝkisins e­a sveitarfÚlags, e­a Ý hverri ■eirri eignarsamsetningu ■essara a­ila sem ver­a vill, e­a Ý h÷ndum fÚlaga (associations) sem eru a­ fullu Ý eign opinberra a­ila. Stofnanir, fyrirtŠki e­a fÚl÷g sem veita almanna■jˇnustu skulu vera a­ fullu undir stjˇrn opinberra a­ila, sem eftir atvikum fara sameiginlega e­a hver fyrir sig me­ ßbyrg­ fyrir ÷llum ger­um ofantalinna stofnana, fyrirtŠkja e­a fÚlaga, ˇhß­ ■vÝ hvort fyrirtŠki e­a fÚl÷g sÚu ß hlutafÚlagaformi e­a ÷­ru rekstrarformi.

6.áááá Íll vi­skipti innan stofnana, fyrirtŠkja e­a fÚlaga sem veita opinbera almanna■jˇnustu e­a ■eirra ß milli eru undanskilin kv÷­ um ˙tbo­sskyldu ß hinum almenna marka­i.

7.áááá Rekstur opinberrar almanna■jˇnusta ver­ur ekki bo­inn ˙t ß marka­i nema a­ undangenginni skřrri ßkv÷r­uná meirihluta stjˇrnar Ý vi­eigandi opinberri stofnun, fyrirtŠki e­a fÚlagi sem ß­ur veitti umrŠdda ■jˇnustu. ┴ ■a­ vi­ hvort sem Štlunin er a­ leita tilbo­a Ý ■jˇnustuna Ý heild e­a einhvern hluta hennar.

áSlÝk ßkv÷r­un ver­ur ekki tekin nema fyrir liggi:

7.a. Opinber skřrsla er ber saman umsřslukostna­ (vi­skiptakostna­/transaction cost), meti ßhŠttu ß og samfara ■vÝ a­ sß sem bř­ur Ý ■jˇnustuna uppfylli ekki a­ fullu vŠntanlegan samning, meti fjßrmagnskostna­, meti vŠntingar um frammist÷­u ■ess a­ila sem bř­ur Ý ■jˇnustuna ß grundvelli rannsˇknar ß fyrri frammist÷­u tilbo­sa­ila sem ■jˇnustuveitenda, meti og beri saman kostna­ sem ver­ur hugsanlega samfara yfirt÷ku nřs ■jˇnustuveitenda ß umhverfis- og fÚlagslegum ■ßttum mi­a­ vi­ ˇbreytta ■jˇnustu hins opinbera a­ila.

7.b. Eigi tilbo­ a­ koma til ßlita ver­ur ■a­ a­ vera meti­ jßkvŠtt a­ teknu tilliti til eftirfarandi ■ßtta:á

Tilbo­sgjafi skuldbindi sig til a­ grei­a ekki lŠgri laun en Ýslenskir kjarasamningará Ý vi­eigandi starfsgreinum kve­a ß um.

Tilbo­sgjafi skuldbindi sig til a­ vir­a alla vi­eigandi samninga og sßttmßla er snerta jafnrÚtti kynjanna, sanngj÷rn vi­skipti (fair trade), umhverfisvernd og sjßlfbŠra ■rˇun.

Tilbo­ ver­ur ekki sam■ykkt nema a­ undangengnu samrß­i vi­ opinbera a­ila og stÚttarfÚl÷g.

Íll ˙tbo­sg÷gn og tilbo­ eru opinber g÷gn.

HßmarksgildistÝmi samninga er veita tilbo­sgjafa sÚrleyfi ß vettvangi opinberrar ■jˇnustu er 3 ßr.

SÚrhver tilraun til beinna e­a ˇbeinna m˙tugrei­sla af hßlfu tilbo­sgjafa mun lei­a til opinberrar saksˇknar og ˙tilokunar frß ■ßttt÷ku Ý ˙tbo­um ß vegum hins opinbera, fyrir vi­komandi fyrirtŠki, mˇ­urfyrirtŠki ■ess og sÚrhvert fyrirtŠki sem kann a­ vera Ý eigu fyrirtŠkis tilbo­sgjafa e­a mˇ­urfyrirtŠkis ■ess.á

Fari­ ver­i a­ ÷­ru leyti eftir ßkvŠ­um tilskipunar ESB um opinber innkaup.

8.áááá Stofnun, fyrirtŠki e­a fÚlagi sem veitir opinbera almanna■jˇnustu ver­ur a­eins veri­ selt, a­ hluta e­a ÷llu leyti, til einkaa­ila;

-A­ undangenginni atkvŠ­agrei­slu me­al almennings ■ar sem ■ßtt taka ■eir sem nřta sÚr e­a eiga rÚtt ß vi­komandi ■jˇnustu og a­ meirihluti er fyrir s÷lu og a­ minnsta kosti fjˇr­ungur atkvŠ­isbŠrra manna hafi teki­ ■ßtt Ý kosningu. (nema ■etta ver­i alltaf bori­ undir ■jˇ­aratkvŠ­i.)

- a­ ■vÝ tilskildu a­ allur s÷luhagna­ur ver­i endurfjßrfestur Ý hinni opinberu almanna■jˇnustu ■annig a­ heildarver­mŠti hennar ver­i (a.m.k.)á jafnmiki­ og fyrir s÷lu.

áááá á9. Ůar sem almanna■jˇnusta er hß­ tilskipunum innri marka­ar ESB:

a) ■ß ver­ur ÷ll einokunar■jˇnusta, hvort sem er ß landsvÝsu e­a ß hÚra­svÝsu, a­ vera Ý eigu opinberra a­ila (dŠmi Landsnet e­a vatnsveitur) (Annar m÷guleiki vŠri a­ ˙tiloka einka- og sÚrleyfi til einkaa­ila...)

b) sÚrhver veitandi almanna■jˇnustu sem ekki er Ý eigu hins opinbera (t.d. orkufyrirtŠki e­a ÷nnur fyrirtŠki sem ■egar hafa veri­ einkavŠdd og ekki er tali­ gerlegt a­ nß aftur undir opinbera stjˇrn) l˙ta s÷mu ßkvŠ­um gr.7b Ý l÷gum ■essum er var­a umhverfis ľ og fÚlagslega ■Štti, umsamin laun o.s.frv. og opinber fyrirtŠki gera . Ůeim er einnig skylt a­ vir­a ßkvŠ­i 2. gr. eftir f÷ngum.

áá 10. Ůessi l÷g koma me­ engum hŠtti Ý veg fyrir rekstur gˇ­ger­ar-

áááááááá stofnana og ááfyrirtŠkja sem ekki eru rekin me­ ar­semissjˇnarmi­

áááááááá fyrir augum (non-profit) ß vissum ■ßttum ■jˇnustu sem skarast vi­

áááááááá verkefni rÝkis og sveitarfÚlaga.

Um brřna almannahagsmuni

Me­ sam■ykkt ■jˇnustutilskipunarinnar og laga um ■jˇnustuvi­skipti ver­ur sni­inn ■rengri stakkur en ß­ur hva­ var­ar řmsar kr÷fur til ■jˇnustuveitenda, sem stjˇrnv÷ld mega n˙ ekki gera nema me­ tilvÝsun Ý ôbrřna almannahagsmuniö. N˙ ver­ur t.d. ˇheimilt er a­ krefjast ■ess a­ skjal frß ÷­ru EES-rÝki sÚ frumrit, sta­fest endurrit e­a l÷ggilt ■ř­ing nema slÝk krafa sÚ r÷kstudd me­ vÝsan til brřnna almannahagsmuna, (5.gr.) - Ef a­gangur a­ ■vÝ a­ veita ■jˇnustu, sem fellur undir gildissvi­ laga ■essara, er hß­ur leyfum skulu skilyr­i fyrir veitingu leyfa vera nau­synleg vegna brřnna almannahagsmuna , (8.gr.), - Ef takmarka ß leyfi fyrir ■vÝ a­ veita ■jˇnustu vi­ ßkve­in landsvŠ­i skal ■a­ r÷kstutt me­ vÝsan til brřnna almannahagsmuna, (8.gr.), - Ëheimilt er a­ veita leyfi til ■jˇnustustarfsemi til takmarka­s tÝma nema fj÷ldi tiltŠkra leyfa sÚ takmarka­ur me­ vÝsan til brřnna almannahagsmuna og a­ hŠgt sÚ a­ rÚttlŠta takmarka­an gildistÝma me­ vÝsan til brřnna almannahagsmuna. Allsherjarbann vi­ marka­ssetningu ■eirra l÷gverndu­u starfsstÚtta er falla undir gildissvi­ laga ■essara er ˇheimil. ١ er heimilt a­ kve­a ß um bann vi­ marka­ssetningu l÷gvernda­ra starfsstÚtta vegna brřnna almannahagsmuna svo fremi a­ gŠtt sÚ jafnrŠ­is og me­alhˇfs.

═ gr. 11. 5. segir a­ stjˇrnv÷ldum sÚ ˇheimilt er a­ lßta a­gang a­ ■jˇnustu e­a ■vÝ a­ veita ■jˇnustu me­ sta­festu vera hß­a skilyr­um er fela Ý sÚr:ôa­ meti­ sÚ Ý hverju tilfelli fyrir sig hvort um sÚ a­ rŠ­a v÷ntun ß ■jˇnustu ß ßkve­num marka­i, efnahagsleg ßhrif ■jˇnustunnar e­a hvort ■jˇnustan samrŠmist hugrŠnum ߊtlunum stjˇrnvalda. Heimilt er a­ vÝkja frß ■essu skilyr­i ef ߊtlanir stjˇrnvalda rÚttlŠtast af mikilvŠgum almannahagsmunumö. HÚr er lř­rŠ­islegu valdi klßrlega řtt til hli­ar og ■eim ߊtlunum sem kosin stjˇrnv÷ld kunna a­ hafa sem slÝk. FyrirtŠkin hafa rÚttinn nema a­ stjˇrnv÷ld geti rÚttlŠtt ger­ir sÝnar me­ vÝsun Ý brřna almannahagsmuni.

MikilvŠgt er a­ hafa skilgreininguna ß ôbrřnum almannahagsmunumö sem vÝ­fe­masta og opnasta, enda tengist rÚttur stjˇrnvalda til a­ger­a Ý ■essum tilvikum ■vÝ a­ ■au geti vÝsa­ til äbrřnna almannahagsmunaô. Ef liti­ er til 40. gr. Ý formßla sÚst a­ brřna almannahagsmuni mß skilgreina me­ vÝsan til fj÷lbreyttra atri­a. Ůa­ er hins vegar lykilatri­i a­ Ý tilskipuninni er sß listi takmarka­ur vi­ hva­ ECJ, Evrˇpudˇmstˇllinn hefur skilgreint sem brřna almannahagsmuni Ý einst÷kum dˇmsmßlum og a­ m÷gulegt er a­ sß listi taki breytingum Ý takt vi­ nřja dˇma.

DŠmi um hvernig dˇmstˇlinn hefur vÝsa­ til brřnna almannahagsmuna er Laval mßli­ Ý SvÝ■jˇ­. Ůar var sta­fest a­ verkalř­sfÚl÷g mega grÝpa til a­ger­a. Ůann rÚtt taldi dˇmstˇllinn hins vegar ekki vera ˇtakmarka­an: A­eins mŠtti hamla rÚtti fyrirtŠkja til a­ veita ■jˇnustu sÚ ■a­ rÚttlŠtt me­ tilvÝsun Ý brřna almannahagsmuni. (A restriction on the freedom to provide services may be justified only if it pursues a legitimate objective compatible with the Treaty and is justified by overriding reasons of public interest; if that is the case, it must be suitable for securing the attainment of the objective which it pursues and not go beyond what is necessary in order to attain it.) Ůa­ var tali­ a­ nřting rÚttar verkalř­sfÚlaga til a­ berjast gegn hugsanlegum fÚlagslegum undirbo­um (social dumping) teljist rÚttlŠtanleg me­ tilvÝsun Ý almannahagsmuni (justified by overriding reasons of public interest). Vi­urkennt var a­ vinnubann verkalř­sfÚlaganna (blockade) ß Laval teljist v÷rn fyrir hagsmuni verkamanna. Ůa­ telst hins vegar ekki vera rÚttlŠtanleg a­ger­ me­ vÝsan Ý brřna almannahagsmuni.

ŮvÝ er lagt til a­ bŠtt ver­i vi­ skilgreiningar Ý l÷gunum eftirfarandi kafla:

ärß­andi ßstŠ­ur me­ tilvÝsun Ý brřna almannahagsmuniô: ôŮa­ er Ýslenskra stjˇrnvalda a­ meta me­ hva­a hŠtti slÝkir hagsmunir eru skilgreindir. Brřna almannahagsmuni mß skilgreina me­al annars, me­ tilvÝsun til; opinberrar stefnu stjˇrnvalda (public policy), opinberrar almannavarna (public security), ÷ryggis almennings (public safety), lř­heilsu, nau­synjar ■ess a­ vi­halda jafnvŠgi Ý fjßrmßlum almannatryggingakerfisins og annarra tengdra velfer­ar■jˇnustu■ßtta, neytendaverndar, mˇttakenda ■jˇnustu og vinnuafls, sanngirni vi­skipta, a­ger­a gegn svindli, verndar umhverfisins og ■Úttbřlisumhverfis, heilbrig­is dřra, hugverkarÚtt, verndun s÷gulegs- og listarfs ■jˇ­arinnar, stefnu stjˇrnvalda Ý fÚlagsmßlum sem og Ý menningarmßlum. äBrřnir almannahagsmunirô ■urfa ■vÝ ekki a­ taka til allra landsmanna e­a landsins alls Ý hverju tilfelli, heldur geta ■eir eftir atvikum vÝsa­ til almannahagsmuna ßkve­ins hˇps e­a vÝsa­ til ßkve­inna landshluta e­a svŠ­a.

RÚtt er a­ hafa Ý huga a­ ■rˇun skilgreininga ■essara vi­mi­unarhugtaka er hß­ ■eim dˇmum sem Evrˇpudˇmstˇllinn kann a­ kve­a upp Ý framtÝ­inni. Einnig a­ hugt÷kin er oft ■r÷ngt skilgreind ■annig a­ a­ public policy ß t.d. vi­ um allherjarreglu, fremur en almenna stefnu stjˇrnvalda. (41) The concept of "public policy", as interpreted by the Court of Justice, covers the protection against a genuine and sufficiently serious threat affecting one of the fundamental interests of society and may include, in particular, issues relating to human dignity, the protection of minors and vulnerable adults and animal welfare. Similarly, the concept of public security includes issues of public safety.


Upprunalandsreglan enn vi­ lř­i

S˙ regla sem mestum deilum olli ■egar ■jˇnustutilskipunin kom fyrst fram, var svok÷llu­ upprunalandsregla. SamkvŠmt henni var ■jˇnustua­ila eing÷ngu skylt a­ fara eftir ■eim l÷gum og reglum sem giltu Ý ■vÝ landi sem hann haf­i heimilisfestu og stjˇrnv÷ldum Ý mˇtt÷kulandinu, ■ar sem veita ßtti ■jˇnustuna, ßttu a­ hafa ßkaflega takmarka­an rÚtt til a­ skipta sÚr a­ rekstri ■jˇnustua­ilans. Ůessi regla er enn Ý gildi hva­ var­ar ■jˇnustua­ila er veita ■jˇnustu ßn sta­festu e­a eins og segir Ý ums÷gn vi­ l÷gin:

ôEins og ß­ur hefur veri­ komi­ fram bygg­i upphaflega tillagan ß ■vÝ a­ um alla ■jˇnustu innan gildissvi­ tilskipunarinnar myndi gilda fyrrgreind upprunalandsregla en s˙ Štlun olli t÷luver­um deilum. Mßlami­lunin var ■vÝ s˙ a­ lßta upprunalandsregluna einungis gilda ■egar ■jˇnusta er veitt ßn sta­festu og er ■a­ ßstŠ­a fyrrgreindrar kaflaskiptingar.ö

SamkvŠmt gr.13 (gr. 16.1á Ý ■jˇnustutilskipuninni) mega innlend stjˇrnv÷ld ekki setja e­a hafa Ý gildi nein hamlandi l÷g e­a reglur sem var­a a­gang a­ ■jˇnustustarfsemi (service activity) e­a veitingu ■jˇnustu nema a­ ßkvŠ­in taki mi­ af ■remur meginreglum eins og fram kemur Ý lagatextanum:

(a) non-discrimination: the requirement may be neither directly nor indirectly discriminatory with regard to nationality or, in the case of legal persons, with regard to the Member State in which they are established;

(b) necessity: the requirement must be justified for reasons of public policy, public security, public health or the protection of the environment;

(c) proportionality: the requirement must be suitable for attaining the objective pursued, and must not go beyond what is necessary to attain that objective.

Non-discrimination. A­ ■Šr mismuni ekki me­ tilliti til ■jˇ­ernis ■jˇnustuveitenda e­a Ý hva­a landi l÷ga­ili/fyrirtŠki er skrß­ (gr. 16.1 (a)). HÚr skiptir ekki mßli hvort um a­ rŠ­a smßfyrirtŠki e­a al■jˇ­leg stˇrfyrirtŠki,nÚ hvort ■au kunni a­ valda verulegri r÷skun ß innlendum marka­i. Eru stjˇrnv÷ld sßtt vi­ ■a­? Er hŠgt a­ setja inn ßkvŠ­i sem koma Ý veg fyrir slÝka marka­sr÷skun?

  1. Necessity: Innlend stjˇrnv÷ld ver­a skv. gr.16.1.b a­ rÚttlŠta innlendu ßkvŠ­in me­ tilvÝsun Ý ôthe requirement must be justified for reasons of public policy, public security, public health or the protection of the environment.ö

  2. Proportionality: A­ ■ess ver­i gŠtt a­ l÷g og reglur yfirvalda mega ekki vera strangari e­a umfangsmeiri en ônau­synlegt erö til settu marki sÚ nß­. HÚr er aftur innbyggt ˇvissuatri­i, ■ar sem ■a­ yr­i vŠntanlega Ý h÷ndum Evrˇpudˇmstˇlsins a­ meta hva­a reglur e­a l÷g teljist strangari en ônau­synlegt erö.

═ sta­ fyrra heitis Ý ■jˇnustutilskipuninni,ôUpprunalandsreglanö, heitir 13. gr n˙ ôFrelsi til a­ veita ■jˇnustuö og hljˇmar svo:
ôŮjˇnustuveitandi me­ sta­festu Ý ÷­ru rÝki ß EES-svŠ­inu hefur rÚtt til a­ veita ■jˇnustu ßn sta­festu ß ═slandi. L÷gbŠru yfirvaldi er einungis heimilt a­ setja sÚrst÷k skilyr­i fyrir veitingu ■jˇnustu ßn sta­festu ef ■a­ er nau­synlegt me­ vÝsan til allsherjarreglu, almanna÷ryggis, lř­heilsu e­a umhverfisverndar. ô

HÚr er um a­ rŠ­a endanlega og loka­a upptalningu ■ar sem stjˇrnv÷ldum er ■r÷ngur stakkur sni­inn og mun ■rengri en ef vÝsa­ vŠri til ■ess a­ laga- og reglusmÝ­ sem setur ■jˇnustua­ilum skor­ur yr­i a­ taka tillit til ôafgerandi ßstŠ­na tengdum almannahagsmunumö e­a ôoverriding reasons relating to the public interestö (sjß . skilgreiningu skv. gr. 4.8). Hefur s˙ skilyr­ing ■ˇ vÝ­a veri­ gagnrřnd sem ˇ■olandi h÷mlur ß e­lilegu svigr˙mi kj÷rinna stjˇrnvalda og ■vÝ ˙t■ynning ß lř­rŠ­inu.

═ upptalningunni er ■vÝ ekki vÝsa­ til annarra ■eirra atri­a sem stjˇrnv÷ld gŠtu tali­ e­lilegt a­ teki­ vŠri tillit til ß grundvelli almennrar stjˇrnarstefnu, svo sem a­ stjˇrnv÷ld megi setja reglur e­a hamla ■jˇnustuveitendum me­ tilliti til verndunar atvinnu, e­a me­ tilliti til sanngjarnrar samkeppni e­a me­ vÝsan til a­ veri­ er a­ berjast ß mˇti svindli e­a spillingu. Ůa­ er me­ ÷­rum or­um vŠntanlega banna­.

Um lei­ er bent ß a­ sß rammi sem Ýslenskum stjˇrnv÷ldum er settur Ý ■essum efnum, kann a­ breytast eftir ■vÝ sem dˇmager­ Evrˇpudˇmsstˇlsins vindur fram og kann ■a­ a­ ■ykja mi­ur heppilegt fyrirkomulag. S÷nnunarbyr­in er l÷g­ ß innlend yfirv÷ld; vilji ■au setja hamlandi reglur um ßkve­na ■jˇnustustarfsemi, ■ß ver­a ■au Ý hverju tilfelli fyrir sig a­ sanna a­ ■Šr reglur megi setja me­ tilliti til ôalmannahagsmunaö eins og ■eir hafa veri­ skilgreindir af Evrˇpudˇmsstˇlnum.

RafrŠn mßlsme­fer­

6. gr. ôRÚttur til upplřsingaö legg Úg til a­ bŠtt ver­i vi­ a­ upplřsingar um kaup og kj÷r ôskulu vera a­gengilegar ■jˇnustuveitendum og vi­takendum ■jˇnustu rafrŠnt Ý gegnum upplřsinga- og ■jˇnustuveitu: ╔g legg ■vÝ til a­ bŠtt ver­Ý vi­ li­ 6.

upplřsingar um kjarasamninga og a­rar upplřsingar er var­a rÚttindi og skyldur ß Ýslenskum vinnumarka­i.

Ůa­ er ljˇst a­ ef safna ß saman ß einn sta­ ÷llum helstu upplřsingum sem erlendir ■jˇnustua­ilar kunna a­ ■urfa a­ sty­jast vi­, a­ ■ß er ekki hŠgt a­ undanskilja upplřsingar um kjarasamninga og rÚttindi sem Ý gildi eru ß ═slandi. SlÝkt gŠti hugsanlega haft jßkvŠtt vŠgi ef kŠmi til dˇmsmßla, en Evrˇpudˇmstˇllinn hefur tali­ mikilvŠgt a­ erlendir ■jˇnustua­ilar geti gert sÚr ljˇst hva­a kj÷r eru Ý gildi Ý vi­komandi landi.

Lokaor­

Ůa­ er ljˇst a­ stjˇrnv÷ld standa a­ m÷rgu leyti frammi fyrir ger­um hlut, ■egar kemur a­ ■eirri umdeildu mßlami­lun sem ■jˇnustutilskipunin er. Ůau hafa ■ˇ nokkurt rß­r˙m vi­ innlei­ingu tilskipunarinnar og hefur hÚr veri­ bent ß nokkra ■Štti var­andi frumvarp til laga um ■jˇnustuvi­skipti, sem kunna a­ ■urfa nßnari athugunar vi­. Ljˇst er a­ grunnur laganna, ■jˇnustutilskipunin sjßlf, kann a­ taka breytingum Ý framtÝ­inni, ekki sÝst fyrir atbeina nřrra dˇma Evrˇpudˇmsstˇlsins. ═ ■vÝ ljˇsi er rÚtt a­ vi­hafa Ýtrustu var˙­ vi­ t˙lkun og innlei­ingu tilskipunarinnar og leggja varnarlÝnuna eins framarlega og hŠgt er, me­ hli­sjˇn af ■vÝ a­ tryggja lř­rŠ­islegan rÚtt stjˇrnvalda til a­ger­a me­ sem bestum hŠtti. Einnig kann a­ vera skynsamlegt me­ tilliti til yfirstandandi a­ildarvi­rŠ­na vi­ ESB a­ hafa bor­ fyrir bßru og skapa sÚr ■annig sem besta samningsa­st÷­u.

Hitt er ljˇst a­ Evrˇpudˇmstˇllinn hefur, ekki sÝst n˙ Ý seinni tÝ­, ˙tvÝkka­ valdsvi­ ESB ß kostna­ a­ildarlandanna. Ůannig hefur ESB n˙ teygt anga sÝna inn ß vinnumarka­i a­ildarrÝkjanna, sem ß­ur voru taldir vera einkamßl hvers rÝkis. Ůa­ er gert Ý skjˇli dˇma Evrˇpudˇmsstˇlsins, sem a­ nafninu til fj÷llu­u ■ˇ a­eins um skřrgreiningar ß ßkve­num ■ßttum fjˇrfrelsisins. ŮvÝ kann a­ reyna ß ■a­ fyrir dˇmstˇlum EFTA e­a ESB eftir atvikum, hvort ■Šr breytingar sem hÚr eru lag­ar til ß frumvarpi til laga um ■jˇnustuvi­skipti haldi.

Hvort rÝkisstjˇrnin telur ■Šr vera til bˇta e­a ekki, er hennar og Al■ingis a­ meta. Ůa­ vŠri mi­ur a­ vi­ ■a­ mat blanda­ist ˇttinn um hugsanleg mßlaferli. Lř­rŠ­i­ mß ekki lÝ­a fyrir sjßlfsritsko­un af ■vÝ tagi.

Kaupmannah÷fn, Ý jan˙armßnu­i 2011.

á

Pßll H. Hannesson

kt 071256 4139


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband